Færslur: 2017 Janúar

16.01.2017 00:10

B. v. Gerpir NK 106 kemur til heimahafnar.

Þann 12. janúar árið 1957 fékk Bæjarútgerð Neskaupstaðar afhentan nýjan togara í skipasmíðastöðinni A. G. Weser Werk Seebeck í Bremerhaven í Þýskalandi. Skipið fékk nafnið Gerpir og kom það til heimahafnar í Neskaupstað fjórum dögum síðar, þann 16. janúar. Nýr og glæsilegur togari, búinn bestu tækni þessa tíma, var sannarlega tilefni til fagnaðar í útgerðarbænum Neskaupstað og þangað voru komnir alþingismenn á borð við Eystein Jónsson, Hannibal Valdimarsson og Lúðvík Jósepsson til að vera viðstaddir skipakomuna. En skugga bar á því réttum hálfum mánuði áður strandaði annar togari bæjarútgerðarinnar, Goðanes, í mynni Skálafjarðar í Færeyjum og þar fórst skipstjórinn, Pétur Hafstein Sigurðsson. Þetta var mikið áfall fyrir Norðfjörð og bættist við annað áfall tveimur árum áður þegar togarinn Egill rauði fórst í strandi við Grænuhlíð en þar fórust fimm af skipverjunum. Það ríkti því bæði gleði og sorg þessa janúardaga á Norðfirði. Öllum var ljóst að Gerpir var mikið skip á íslenskan mælikvarða þessara ára. Þetta var fyrsti togarinn sem smíðaður var í Þýskalandi eftir heimsstyrjöldina síðari en Þjóðverjar og Bretar þóttu standa fremstir skipasmiða í heiminum. Allar frumteikningar og verklýsingar af skipinu voru gerðar af Skipa og vélaeftirliti Gísla Jónssonar í Reykjavík en Gerpir var að vélbúnaði og hvað fyrirkomulag varðaði mjög svipaður og togararnir Þorkell Máni og Gylfi sem byggðir voru í Englandi fimm árum áður.


Gerpir NK 106 við komuna til Neskaupstaðar 16 janúar 1957.          (C) Sigurjón Kristjánsson.

Hinn nýi og glæsilegi togari Norðfirðinga m/s Gerpir kom til Neskaupstaðar 16. jan. sl. Smíði hans var ákveðin nokkrum dögum eftir að b/v Egill rauði fórst í janúar 1955. Að forgöngu Lúðvíks Jósepssonar núverandi sjávarútvegsmálaráðherra sameinuðust allir stjórnmálaflokkar S.-Múlasýslu um þetta mikla átak í atvinnumálum staðarins, og voru í byggingarstjórn hins nýja togara valdir þeir Lúðvík Jósepsson frá Sósíalistaflokknum, Axel Tuliníusson frá Sjálfstæðisflokknum, Ármann Eiríksson frá Framsóknarflokknum og Oddur A. Sigurjónsson frá Alþýðuflokknum. Fulltrúar byggingarstjórnar fóru skömmu síðar til Þýzkalands ásamt Gísla Jónssyni forstj. og Erlingi Þorkelssyni vélfræðingi, en þeir voru ráðunautar Norðfirðinga um togarakaupin. 1 maí 1955 var samningur um smíði togarans undirritaður hjá hinni heimsþekktu togarabyggingarstöð A. G. Weser/werk, Seebeck, Bremerhaven, Botnvörpuskipið Gerpir, NK 106, er stærsta og fullkomnasta skip íslenzka fiskveiðiflotans og í tölu fullkomnustu togveiðiskipa, sem byggð hafa verið.


130. Gerpir NK 106 í Reykjavíkurhöfn 30 mars árið 1957.                       (C) Björn Björnsson.
  
Ýmsar nýjungar eru í skipinu, sem ekki eru í öðrum fiskiskipum og íbúðir skipverja rúmbetri og vandaðri en áður hefur sézt í fiskiskipum. Gerpir er 804 rúmlestir að stærð. Skipið er 185 fet á lengd, 32 fet á breidd og 17 feta djúpt. Í skipinu eru hvílur fyrir 42 menn. Íbúðir fyrir 26 eru frammí. Eru þar aðallega tveggja og þriggja manna herbergi og tvö sex manna, sem notuð verða, þegar skipið er á veiðum í salt. Þar er ennfremur sérstakt þurrkherbergi fyrir sjóklæði og þvott skipverja, snyrtiherbergi með nokkrum handlaugum, speglum og litlum baðkerum fyrir fótaþvott, en slíkt er mikilvægt fyrir menn, sem mikið eru í þungum gúmmístígvélum við störf. Í þessum hluta skipsins er einnig setustofa, þar sem menn geta setið við spil, lestur, eða hlustað á útvarp. Allar eru íbúðir skipverja vistlegar og klæddar Ijósum við. Aflvél skipsins er dieselvél af M.A.N. gerð.
Orka hennar er 1470 hestöfl með 275 snúninga á mínútu. Rafmagn skipsins er framleitt með þremur þýzkum dieselvélum, tvær eru 126 hestöfl, en ein 60 hestöfl. Rafalar eru 80 og 60 kílóvött. Togvinda er rafknúin af 275 hestafla mótor, sem knúinn er 220 kílóvatta rafli, sem tengdur er aðalvél. Á stjórnpalli eru fullkomin siglingatæki. Þar er fullkomin ensk ratsjá, fisksjá, miðunarstöð og svo gyro-áttaviti og sjálfstýring, sem ekki mun vera til í öðrum íslenzkum fiskiskipum. Símakerfi er um allt skipið.


Gerpir NK 106 í smíðum hjá A.G. Weser Werk Seebeck árið 1956.            Ljósmyndari Óþekktur.

Fiskilest skipsins er 19 þúsund rúmfet að stærð. Fremst er 40 rúmmetra geymsla fyrir góðfisk. Er sú lest útbúin þannig í sambandi við frystitæki, að í henni má hafa 24 stiga frost. En í öllum hinum lestunum er einnig kæliútbúnaður undir þilfarinu. Geymist fiskurinn mun betur í kældum lestum en ókældum, einkum að sumarlagi, þegar sigla þarf langar leiðir með afla. Frystiútbúnaður þessi er einfaldur í meðförum og hafa vélstjórar skipsins umsjón með tækjunum. Lestirnar eru innréttaðar svipað og algengt er í togurum. Skilrúm eru úr venjulegum lestarborðum en lestirnar sjálfar að nokkru klæddar alúmíníum, svo auðveldara sé að hirða þær og halda hreinum. Þilfarið er slétt stafna á milli, en ekki brotið, eins og algengast er á eldri togurum okkar, smíðuðum í Englandi. Hafa skipin frekast viljað brotna um samskeytin og er þetta byggingarlag talið sterkara. Þilfarinu hallar líka minna en á mörgum hinna eldri togara og skapar það þægilegri aðstöðu til vinnu á þilfari.
Mannhæðarhá skjólborð eru frá hvalbak aftur á móts við togvindu og hlífir það skipverjum fyrir ágjöf, þegar verið er við vinnu á þilfari.
 Meðfram gangi er slá til að geyma á hin stóru og þungu vörpuflotholt, sem eru úr járni. Sitja þau þar kyrr, þótt veltingur sé á siglingu og brjóta þá ekki upp steypu við öldustökk í ganginum, eins og oft vill verða þegar flotholtin, eða "bobbingarnir", eins og það heitir um borð í togara, berjast laus í ganginum.


Togaranum gefið nafn.                                                                           Ljósmyndari óþekktur.

 Ein af mikilvægustu breytingunum sem á þessu skipi eru frá þeim eldri er innbyggður gangur í vélarreisn, sem nær frá stjórnpalli og aftur eftir skipinu, og þurfa því skipverjar sem fara milli borðsalsins eða skipverjaklefa afturí ekki að fara út á dekk eða út í ganginn, eins og á hinum eldri skipum. Gangur þessi er því, auk þess að vera til mikilla þæginda, stórkostelgur öryggisútbúnaður í skipinu, þar eð ferðir skipverja í göngunum hafa oft reynzt að vera hinar hættulegustu. Gangur þessi er að allra sjómanna dómi stórkostleg framför frá því sem verið hefur. Eins og áður segir er skipið búið gíróáttavita með sjálfstýrisútbúnaði og ér eini íslenzki togarinn sem búinn er þeim tækjum. Tæki þessi eru til mikilla bóta og talið er að þau geti m. a. í langsiglingum sparað allmikið í olíukostnaði. Þá er í skipinu símakerfi með 8 línum, og sérstakt símatæki frammi í skipinu og annað aftur í borðsal, auk síma hjá helztu yfirmönnum skipsins. Í eldhúsi er rafmagnseldavél og rafmagnspottur, en horfið frá gömlu olíukyndingarvélinni sem er í eldri togurunum.
Skipið er búið tveim alúmíníum björgunarbátum, sem komið er fyrir á þann hátt að miklu auðveldara á að vera að koma bátunum í sjóinn en verið hefur á eldri skipum. Þá er skipið búið gúmbjörgunarbátum. Ýmsar fleiri breytingar hafa verið gerðar á þessu skipi frá því sem var á eldri togurunum, má m. a. nefna það að togrúllur eru útbúnar með kúlulegum í stað hinnar einföldu fóðringaraðferðar sem verið hefur. Það er einróma álit þeirra sem skoðað hafa togarann að allur frágangur á smíði skipsins sé hinn bezti og meira í hann lagt en áður hefur þekkzt hér á íslensku togurum. Leynir það sér ekki að þýzka skipasmíðastöðin, er mikinn áhuga hafði á því að fá að byggja togara fyrir Íslendinga, hefur lagt sig fram um að gera verkið sem bezt úr garði, og sýna þar með Íslendingum handbragð sitt og að Þjóðverjar smíði ekki lakari skip en Englendingar.


Togaranum Gerpi NK 106 hleypt af stokkunum.                                        Ljósmyndari óþekktur.

Strax í upphafi skipakaupanna var skipaeftirlit Gísla Jónssonar og Erlings Þorkelssonar ráðið til að hafa eftirlit með smíði skipsins og vera Norðfirðingum til ráðuneytis um allt er skipakaupin varðaði. Eins og áður er sagt fóru þeir Gísli Jónsson og Erlingur Þorkelsson út til Þýzkalands og sömdu þar með Norðfirðingum um smíði skipsins. Það eru orð þeirra Norðfirðinga að þeir Gísli og Erlingur hafi staðið með miklum ágætum í sínu starfi og gætt hagsmuna kaupenda á þann hátt sem bezt verður á kosið, enda er skipaeftirlit þeirra gjörkunnugt togarabyggingum af mikilli reynslu. Mun Erlingur Þorkelsson vera sá íslendingur, sem mesta kunnugleika hefur á vélum og útbúnaði íslenskra togara, enda var hann úti í Bretlandi sem eftirlitsmaður með smíðí nýsköpunartogaranna 32 á sínum tíma og síðar.
Í reynsluför reyndist ganghraði Gerpis 13,8 sjómílur. Á leiðinni heim reyndist hann hið bezta og er það álit skipstjóra og skipshafnar að hann sé hið bezta sjóskip. Á m/s Gerpi starfar vaskleg skipshöfn og vekur það sérstaka athygli, að skipstjóri og stýrimenn eru allir ungir menn innan við þrítugt.
Magnús Gíslason skipstjóri er 29 ára, hann var áður skipstjóri á Goðanesinu, en lét af því starfi á sl. hausti. Hann er bróðir Bjarna, sem er skipstjóri á b/ v Austfirðingi. Eru þeir bræður Vestfirðingar úr Önundarfirði. Fyrsti stýrimaður er Birgir Sigurðsson frá Neskaupstað, 2. stýrimaður Guðmundur Jónsson, 1. vélstj. Hjörtur Kristjánsson, 2. vélstj. Magnús Hermannsson og bátsmaður, Herbert Benjamínsson, Neskaupstað og loftskeytamaður er Ragnar Sigurðsson, Neskaupstað.


B.v. Gerpir á ytri höfninni í Reykjavík 30 mars árið 1957.                              (C) Björn Björnsson.

Í ársriti Der Deutschen Fischwirtschaft 1957 er mjög ýtarleg grein um m/s Gerpir og nákvæm lýsing af skipinu og segir þar m. a.: Vélar þær sem gerðar hafa verið kröfur um í þetta skip eru talsvert frábrugðnar því, sem þekkjast í þýzkum dieselvélarskipum. Þegar Íslendingar endurnýjuðu togaraflota sinn eftir styrjöldina létu þeir byggja í Englandi dieseltogara með nýju fyrirkomulagi, sem virðist hafa gefið þeim góða raun, þar sem þetta og annað skip, sem samið hefur verið um smíði á, eru með sama fyrirkomulagi. Munu þýzkir togaraeigendur veita þessu sérstaka athygli. Útbúnað þann er hér um ræðir létu þeir Gísli og Erlingur gera, sem áður var óþekkt, að taka orku til togvindu beint af aðalvél skipsins. Einnig tóku þeir upp þá nýbreytni á eimtogurunum, sem ekki hafði áður verið á fiskiskipum, að nota rafdælur í stað eimdælna, er sparar mjög olíu.

Sjómannablaðið Víkingur. 1 febrúar 1957.

.
                          Nýfundnalandsveðrið 1959

           Gerpir kominn heim úr harðsóttri veiðiför

Síðastliðinn föstudag, um kl. 18, kom togarinn Gerpir heim til Neskaupstaðar úr veiðiför á Nýfundnalandsmið. Skipið fór frá Reykjavík þann 28. janúar, eftir vélaraðgerð, og var því alls 17 daga í veiðiförinni. Fréttaritari Mbl. átti tal við Birgi Sigurðsson í Neskaupsstað, sem var skipstjóri á Gerpi að þessu sinni, en er annars 1. stýrimaður á skipinu, og spurði hann frétta af ferðinni, sem var allviðburðarík. Laugardaginn 31. janúar, kl. tæplega 6 um morguninn, hafði skipið siglt um 540 sjómílur frá Reykjavík og var statt 280 sjómílur frá Hvarfi á Grænlandi. Myrkur var á og stormur 9-10 vindstig á móti, og var aðeins sigld hálf ferð. Kom þá brotsjór á skipið stjórnborðsmegin og braut 5 glugga í stýrishúsinu, en brúna hálffyllti af sjó. Skipstjórinn var að koma út úr íbúð sinni, þegar sjórinn fossaði inn í brúna, og stóð hann í sjó upp í háls fyrr en varði. Skipstjórinn óð gegnum sjóinn að vélsímanum og setti á "stanz", síðan á fulla ferð áfram og sneri jafnframt undan veðrinu. Sjórinn braut ýmislegt í brúnni, m. a. hurð í dyrum á ganginum aftur í skipið. Ratsjáin lyftist af sæti sínu og slitnaði úr tengingum, gíróáttavitinn skemmdist, og einnig bilaði dýptarmælirinn. Áður en birti og hægt var að rannsaka tjónið til fulls, taldi skipstjórinn sennilegast, að Gerpir yrði að snúa við heimleiðis. Skemmdirnar reyndust hins vegar ekki eins miklar og búast mátti við. Yfirbygging sjálf var óbrotin, seguláttavitar heilir, og loftskeytamaðurinn taldi sig mundu geta komið dýptarmælinum í gangfært lag. Ákvað skipstjórinn þá, í samráði við áhöfnina alla, að halda áfram á miðin. Vann nú skipshöfnin að því að þétta brúargluggana, og síðan var haldið áfram. Loftskeytamaðurinn, Björn Ólafsson, reyndist vanda sínum vaxinn og kom öllum tækjum skipsins í lag, þannig að þau dugðu svo til alla leiðina heim. Telur skipstjórinn það mjög vel að verið af loftskeytamanninum við þau skilyrði, sem eru um borð.


Gerpir NK í Nýfundnalandsveðrinu. Skipverjar að berja ísinn af skipinu. (C) Magnús Hermannsson.

Aðfaranótt miðvikudagsins 4. þ. m. kom Gerpir á hin svonefndu "syðstu karfamið", á 50,27 brgr. Hafði hann fengið 7- 10 vindstiga veður á móti alla leið. Á meðan verið var að veiðum á miðunum var veður mjög sæmilegt og gott nema fyrsta daginn. Afli var mikill af góðum karfa, og þurfti yfirleitt ekki að toga nema fáeinar mínútur. Sprengdu þeir oft netið, ef togað var örlítið of lengi. Tvisvar kom það fyrir, að allur belgurinn rifnaði frá, en skipinu var lagt að honum í bæði skiptin. Fengust 5 pokar í annað skiptið, en 3 í hitt. Um kl. 18 á laugardaginn 7. febrúar var síðasta trollið tekið inn. Var þó í ráði að taka eitt tog enn, því að lestarnar voru ekki alveg fullar. En þá skall skyndilega á þá óveðrið eins og hendi væri veifað. Var það ofsarok af norðnorðvestri með 10-12 gráða frosti og byl og sjávarhitinn fór 1% gráðu undir frostmark. Rokið stóð beint af Nýfundnalandi, og fréttu skipverjar af margvíslegu tjóni þar í landi af völdum þess.
Jafnskjótt og veðrið skall á, var farið að "gera sjóklárt", og kl. 23:15 var lagt af stað heimleiðis. Var fyrst siglt beint undan veðrinu, sem nú hafði snúizt til norðvesturs, en það svarar til, að tekin hafi verið stefna frá miðunum á Pentlandsfjörð, sundið milli Skotlands og Orkneyja. Var siglt í þessa stefnu á hægri ferð, stundum með stöðvaða vél ,um 130 sjómílna leið, en þá var tekin stefna á Vestmannaeyjar. Gerpir var þá fyrir löngu kominn í hlýjan sjó og frostlaust veður, en hins vegar hélzt veðurofsinn 10-15 vindstig í tvo sólarhringa. Þá fór veðrið einn sólarhring niður í 7 vindstig, en fór svo vernsandi á nýjan leik, er nálgaðist Ísland. Þrátt fyrir veðrið og hina löngu leið, sem Gerpir fór, var skipið aðeins 5 sólarhringa og 19 klst. frá miðunum til Neskaupstaðar, en það er ekki miklu meira en meðalsiglingatími þessa leið.


Ísinn barinn af rá og reyða skipsins. Búið er að negla fyrir þá glugga í brúnni sem brotnuðu í brotinu sem togarinn varð fyrir suður af Hvarfi á Grænlandi.                           (C) Magnús Hermannsson.

Herbert Benjamínsson bátsmaður var viðstaddur þegar fréttaritarinn talaði við skipstjórann. Rómuðu þeir báðir afburðasjóhæfni Gerpis í þessu stórviðri, ekki sízt á undanhaldi. Þeir töldu, að straumband frá Hvarfi hafi valdið því, að skipið fékk á sig hnútinn á vesturleið. Elzti skipverjinn á Gerpi er Sigurður Jónsson, en hann er á 75. aldursári og hefur stundað sjó yfir hálfa öld, lengst af verið skipstjóri, og oft fengið hörð veður. Telur Sigurður þetta með allra verstu veðrum, sem hann hefur lent í á sinni sjómannstíð. Ekkert taldi hann sig samt hafa á móti því að fara aftur á sömu slóðir, ef skipið héldi þangað nú. Það verður þó ekki að þessu sinni, því að Gerpir mun fara á veiðar á heimamiðum, þegar löndun og viðgerð er lokið.
Annar matsveinn á Gerpi er tvítug stúlka, Jóhanna Jóhannsdóttir. Ekki kvaðst hún hafa verið vitund hrædd í þessari volksömu sjóferð, en hún hefur áður verið um tíma á skipinu og eina vertíð kokkur á síldarbát. "En strákarnir sögðu bara, að ég væri svo vitlaus, að ég vissi ekki, hvað um væri að vera", segir Jóhanna. Henni líkar starfið vel og skipverjum við frammistöðu hennar. Mun hún verða áfram á skipinu  "og nú verð ég að fara að hugsa um kostinn í næsta túr", segir hún og kveður fréttaritarann.
Norðfirðingar fagna skipi og skipverjum, heimkomnum úr erfiðri för, og þykir skipstjóri og áhöfn hafa unnið afrek, sem krefst mikils þreks, og skipið reynst vel við slæm skilyrði.

Morgunblaðið. 17 febrúar 1959.


         Gerpir seldur Júpíter hf í Reykjavík

Sl. föstudag samþykkti bæjarstjórn Neskaupstaðar einróma að selja Gerpi togara bæjarútgerðarinnar þar og er Júpiter hf., togaraútgerð Tryggva Ófeigssonar í Reykjavík, kaupandi skipsins. Söluverð er 20 milljónir 250 þús. krónur. Afhending skipsins fór fram hér í Reykjavík í fyrradag. Skipstjóri mun verða hinn kunni aflamaður Bjarni Ingimarsson. Gerpir er einn af stærstu togurum íslenzka flotans, 804 lestir og er talinn mjög gott sjóskip Hann kom hingað til lands í janúar árið 1957. Gerpir var smíðaður i Bremerhaven 1956. Útgerð skipsins gekk illa í vetur og varð skipið að liggja í tvo mánuði vegna manneklu. Með sölu Gerpis er Bæjarútgerð Neskaupstaðar lögð niður, að minnsta kosti um stundarsakir.

Morgunblaðið. 14 júlí 1960.



15.01.2017 11:30

2 m. kt. Stjernö. LBNW.

Kútter Stjernö var smíðaður í Lowestoft í Englandi árið 1871. Eik. 45 brl. Eigendur voru bræðurnir Björn og Þorsteinn Guðmundssynir frá Brunnastöðum á Vatnsleysuströnd ásamt Jes Zimsen kaupmanni í Reykjavík sem var tengdasonur Björns. Halldór Friðriksson frá Bjarneyjum á Breiðafirði var um tíma skipstjóri á Stjernö. Árið 1900 eru eigendur þess Björn Guðmundsson og Jes Zimsen í Reykjavík.Stjernö fékk einkennisstafina RE 5 stuttu eftir aldamótin. Skipið var selt sumarið 1903, (óvíst hverjum og hvert það var selt). Stjernö mun hafa verið talin ónýt og rifin á Flateyri árið 1914.


Kútter Stjernö á ytri höfninni í Reykjavík árið 1898-99.                           (C) Sigfús Eymundsson.


Áhöfnin á kútter Stjernö. Skipstjórinn Halldór Friðriksson er annar frá hægri.  Ljósmyndari óþekktur.


           Halldór Friðriksson skipstjóri

Breiðfirðingar hafa löngum þótt dugandi sjómenn, enda er lífsskilyrðum þeirra háttað þannig, þegar í bernsku, að sjóferðir og siglingar móta öðru fremur viðhorf þeirra til verkefna fullorðinsáranna. Ber mannvalið þess vott meðal íslenzkra sjómanna, er þaðan hafa komið, að hin frumstæðu kynni þeirra af erfiðleikum sjólífsins, áhættum þess og öryggisleysis, hafa þroskað og eflt með þeim staðgóða þekkingu á dutlungum Ægis og hinum áleitnu dætrum hans.
 Halldór Friðriksson skipstjóri er einn slíkra manna, fæddur í Bjarneyjum á Breiðafirði, 14. marz 1871. Árið 1895 fór hann á Stýrimannaskólann í Reykjavík og lauk prófi þaðan vorið 1897. Árið 1899 tók Halldór við skipstjórn á þilskipinu "Stjernö" frá Reykjavík, en með það skip var hann til ársins 1901. Kom þegar í Ijós á þessum fyrstu skipstjórnarárum hans, að hann var gæddur þeim hæfileikum í ríkum mæli, sem breiðfirzkum sægörpum hafa helzt verið taldir til gildis og vænlegastir hafa þótt til brautargengis í baráttunni við Ægi. Með alúð sinni og einurð vann hann sér traust þeirra og virðingu, sem undir stjórn hans voru settir, þó að oft þætti kenna í áformum hans meira ofurkapps en forsjár, þegar færi gafst á að reyna fangbrögð við hin tröllauknu máttarvöld lofts og lagar og "láta gamminn geysa". Frá þessum byrjunarárum hans sem skipstjóra má geta eftirfarandi atviks, er gerðist um borð í "Stjernö" árið 1900. Dag nokkurn á vetrarvertíðinni var skipið statt í Eyrarbakkabugt og var þar austan rok með stórhríð og frosthörku. Laust fyrir miðnætti um nóttina rifnaði "lyið" frá stórseglinu, allt frá gaffalhnokka og niður að bómu. "Lyið" er, sem kunnugt er, einskonar jaðarband á seglin, sterkur kaðall, sem saumaður er umhverfis það til styrktar faldinum. Brugðið var við í skyndi, til þess að afstýra frekari skemmdum, seglið fellt og ráðstafanir gerðar til viðgerðar á því þegar í stað.
En viðgerðarstarfinu miðaði hægt, því að ekki var um borð í skipinu nema einn viðgerðarhanzki og varð Halldór því að annast saumaskapinn að mestu leyti einn. Kennir hugkvæmni hans og handlægni ekki sízt í því, hve vel þetta tókst, enda hlaut hann fyrir verkið lofsyrði þeirra og aðdáun, sem fullnaðarviðgerð önnuðust á seglinu, eftir heimkomuna til Reykjavíkur. Til þess að seglið yrði nothæft, varð að falda það til bráðabirgða, með einhverju móti, en auðvitað voru ekki skilyrði til þess, eins og á stóð að þessu sinni, að framkvæma slíka vinnu á venjulegan hátt. Tók Halldór það því til bragðs, að vefja segljaðrinum utan um "lyið", sem rifnað hafði frá segldúknum, eins og fyrr er getið, og sauma síðan hvort tveggja, "lyið" og segljaðarinn, rambyggilega saman. Má nærri geta, hver þrekraun hefir verið að leysa verk þetta af hendi á skjóllausu þilfarinu, í frosti og ágjöf, með ömurlegt skammdegismyrkrið, geigvænlegt og ógnandi umhverfis sig á allar hliðar. Ljóstýran, sem notuð var til að lýsa honum við vinnuna, var skipverjunum, er gættu hennar ósvikið skapraunaefni, því að vegna ofviðrisins og særoksins var alltaf öðru hvoru að slokkna á henni, og var það sízt til að bæta vinnuskilyrðin eða flýta viðgerðinni. Loks var þó þrekraunin unnin og seglinu komið fyrir aftur á venjulegan hátt. Má vafalaust gera ráð fyrir, að Halldór hafi ekki dregið lengi að taka út laun þessarar erfiðisnætur á þann hátt, sem honum var geðþekkastur og gefa höfuðskepnunum kost á að reyna árangur viðgerðarinnar til þrautar í þeirri keppni.

Sjómannablaðið Víkingur. 1 júlí 1940.



14.01.2017 10:18

2 m. sk. Grána. LBCG.

Grána var smíðuð í Dunkerque í Frakklandi árið 1860. Eik. 95 brl. Skipið var upphaflega frönsk fiskiskúta sem hét Emelie frá Dunkerque og komst í eigu íslendinga eftir að skipið strandaði á Hafnarrifi á Skaga 3 ágúst árið 1868. Skipið var selt sem strandgóss eftir ýmsar uppákomur og málaferli. Kaupendur voru Jóhann í Haga á Árskógsströnd og fleiri bændur við Eyjafjörð. Árið 1869 komst skipið í eigu hins nýstofnaða Gránufélags á Akureyri, en aðal hvatamenn í því voru séra Arnljótur Ólafsson á Bægisá, Einar Ásmundsson í Nesi og Tryggvi Gunnarsson í Laufási, síðar bankastjóri landsbankans. Grána var í vöruflutningum á vegum félagsins milli staða hérlendis og sigldi einnig erlendis, aðallega með saltfisk. Afdrif Gránu urðu þau að hún strandaði við eyjuna Lewis á Hebrideseyjum þegar skipið var á leið til Liverpool á Englandi með saltfiskfarm, 17 október árið 1896. Mannbjörg varð en skipið eyðilagðist á strandstað.


Grána á strandstað á eynni Lewis á Hebrideseyjum.                            (C) Þjóðminjasafn Íslands.

                   Seglskipið Grána

Hinn 10 september árið 1871, létti ankeri á Akureyrarpolli, fyrsta verslunarskip bændasamtaka við Eyjafjörð og sigldi með vörufarm til Kaupmannahafnar. Grána, en svo hét skipið kom til Hafnar átján sólahringum síðar og ekki er annars getið en ferðin gengi eftir atvikum vel. Með í ferðinni var Tryggvi Gunnarsson, fyrsti framkvæmdastjóri þessa félagsskapar, sem nefnt var Gránufélagið. Nafngiftina hlaut það af hinum gráa lit skipsins, sem sagt var að kaupmenn á Akureyri hefðu gefið skútunni í háðungarskyni fyrir elli sakir. Meðal þeirra Íslendinga sem tóku á móti Gránu í Kaupmannahöfn var Jón Sigurðsson forseti. Stærð skipsins var talin vera 95 brúttórúmlestir og 88 lestir nettó. Áhöfnin á Gránu í þessari ferð voru sex menn og allir danskir.Skipstjóri varð strax hinn góðkunni, J. P. Petersen frá Rudköping. Síðar jafnan kallaður Gránu-Petersen. Aðrir í áhöfn skipsins voru: Stýrimaður, beykir, timburmaður og tveir hásetar. Upphaflega var Grána frönsk fiskiskúta sem hét Emelie frá Dunkerque og komst skipið í eigu íslendinga með all ævintýralegum hætti. Hinn 3. ágúst 1868 strandaði Emelie á Hafnarrifi við Skaga. Öllum skipverjum sextán að tölu var bjargað um borð í tvo fiskibáta frá Skagaströnd. Þegar uppboð átti svo að fara fram á strandstaðnum nokkrum dögum síðar var skipið gjörsamlega horfið. Það var þá komið til Siglufjarðar í fylgd með tveim enskum fiskiskútum, heldur illa útleikið og var talið að átt hefði að ræna því. A.m.k. urðu réttarhöld á Siglufirði og voru Englendingar látnir skila ýmsu góssi, sem þeir höfðu tekið úr skipinu. Uppboð fór svo fram á Siglufirði dagana 14.-15. ágúst og var Emelie þar sleginn Jóhanni í Haga á Árskógsströnd og fleiri bændum við Eyjafjörð fyrir 346 ríkisdali. Síðan var skipinu fleytt inn á Gásavík, þar sem það lá tvö næstu árin.


Seglskipið Grána. Líkan af skipinu í Duushúsi í Keflavík.                     (C) Þórhallur S Gjöveraa. 

 Upphaflega munu hinir eyfirsku bændur hafa ætlað að nota byrðing skipsins til húsagerðar, en með stofnun Gránufélagsins 1869, varð skipið eign þess og gert haffært að nýju. Helstu hvatamenn að stofnun félagsins voru séra Arnljótur Ólafsson á Bægisá, Einar Ásmundsson í Nesi og Tryggvi Gunnarsson í Laufási. Mun sá síðastnefndi hafa staðið að viðgerð skipsins í félagi við fleiri norðlenska bátasmiði. Grána kom svo aftur til Akureyrar þann 13. júní, ári síðar eða 1871, fullhlaðinn vörum frá Kaupmannahöfn. Næstu árin var skipið svo í förum milli verslunarstaða Gránufélagsins Norðan og Austanlands og útlanda. Fór Grána venjulegast tvær til þrjár ferðir milli landa yfir sumartímann, en var erlendis yfir vetrarmánuðina. Þau lönd sem vitað er um að skipið sigldi til voru: Danmörk, Noregur, Svíþjóð, Skotland, England og Holland. Þá gerði Petersen tilraun til síldveiða með Gránu á Eyjafirði sumarið 1884. Afdrif Gránu urðu þau að skipið strandaði á leið til Liverpool með saltfiskfarm þann 17. október 1896. Rak skipið stjórnlaust að landi í ofsaveðri, skammt frá bóndabæ á eynni Lewis, þar sem Mangursta heitir á Suðureyjum. Húsfreyjan var ein heima á bænum er strandið bar að, en hún aðstoðaði við björgun skipverja með því að festa línu sem þeir létu reka í land frá skipinu. Þannig urðu sögulok fiskiskútunnar frá Dunkerque, skipsins sem varð með svo einkennilegum hætti nátengt verslunarsögu okkar síðari hluta nítjándu aldar og um leið sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar. Grána hafði þótt óvenju happasæl og fljót í ferðum að þeirra tíðar hætti. Hefur þar eflaust ráðið mestu um úrvals skipstjórn og gifta þeirra feðga, fyrst J. P. Petersen og síðar sonar hans, Lauritz Petersen. Sá síðarnefndi var í þjónustu Gránufélagsins í nær aldarfjórðung og síðast á seglskipinu Rósu, sem félagið átti um tíma. Rósa var einnig upphaflega frönsk fiskiskúta, smíðuð í Dunkerque árið 1863, 148 brúttó- rúmlestir að stærð. Tryggvi Gunnarsson keypti hana á strandstað í Fáskrúðsfirði 1878. Lauritz Petersen skipstjóri á báðum þessum skipum var sæmdur riddarakrossi Fálkaorðunnar árið 1928 fyrir störf sín í þágu íslendinga.

Sjómannablaðið Víkingur. 1 október 1982.
Eftir Guðmund Sæmundsson.


2 m. sk. Grána. Líkan í Duushúsi í Keflavík.                                       (C) Þórhallur S Gjöveraa.

                     Grána strandar

Hér fer á eftir úrdráttur úr bréfi sem Lauritz Petersen skrifaði Chr. Havsteen, kaupstjóra hjá Gránufélaginu um strand Gránu og birtist í blaðinu Austra á Seyðisfirði 9. demember 1896:

 Suðureyjum, 23. október 1896. Þér munið hafa fengið að vita það hjá stórkaupm. F. Holme, að nú er gamla Grána strönduð, sem er hið mesta sorgarefni, því mér þótti undur vænt um skipið, en þakka þó Guði fyrir, að hann frelsaði mig og alla skipshöfnina úr þessum mikla lífsháska, er ég skal nú leyfa mér að skýra yður nokkuð nákvæmar frá. Snemma á laugardagsmorguninn þann 17. október sneri vindurinn sér og kom á norðan, er varð bráðlega að fullkomnu hvassviðri með ákaflega háum brotsjóum af norðvestri. Klukkan hálf átta brotnaði bugspjótið efst, og urðum við að höggva það frá okkur, svo að skipið brotnaði eigi að framan. Klukkan sex um kvöldið fengum við hinn voðalega brotsjó yfir okkur, er limlesti alveg veslings Gránu og sópaði öllu á stjórnborða yfir borð, eftir að hafa brotið það og bramlað, brotið borðstokkinn á tveim stöðum og brotið stýrishúsið. Þá brotnaði líka alveg borðstokkurinn á bakborða, tók út báða bátana og matarílátin öll þeim megin, og fjórar tunnur af saltfiski, sem ég átti sjálfur. Þá fyllti káetuna og hásetarúmið alveg af sjó. Stórseglsbómuna braut í sundur, en segl rifnaði til agna og sömuleiðis stagfokkan og fleiri segl, er við reyndum að setja upp, táðust í sundur í ofviðrinu svo gamla skinnið hallaðist nú svo mikið, að ljósberafjölin öðru megin var niður í sjónum. Og nú verð ég að játa það, að þá ætlaði ég engum okkar líf, er vorum um borð, og bað þá mína síðustu bæn (er ég hélt að mundi verða) til hins algóða himnaföðursins fyrir mér og vesalings konunni minni og börnunum mínu smáu. En þá rak skipið á land, úr öllum þessum ósköpum, og við héldum allir lífi. Þegar hinn voðalegi brotsjór reið yfir skipið, fékk ég mikið högg á lífið, svo ég gat varla staðið og er enn lasinn, en mest þjáir mig svefnleysi og sorg yfir að hafa misst mitt kæra skip, mína kæru "Gömlu Gránu" sem ég hafði siglt með í sautján ár, og má aldrei hugsa svo til, að mér vökni eigi um augu. Við erum hér á lélegri bóndabæ en almennt gjörist á Íslandi, sem allur lekur, streymir yfir okkur, en fólkið vill allt fyrir okkur gjöra, sem það getur, og er ógn gott við okkur, en er hrætt um að ég ætli ekki að frískast, sem ég vona þó að verði með guðs náð, svo að konan mín og hin ungu börn mín verði eigi forstöðulaus, og fyrir þá von þakka ég góðum guði. Ég veit það að Grána var ekki eins heppin í siglingum í ár og vanalega, en ég get hvorki kennt mér um það eða strand hennar, ég hefi góða samvisku yfir því, að hafa gjört skyldu mína sem skipstjóri á gömlu "Kæru Gránu". Ég vil nú leyfa mér að biðja yður herra kaupstjóri, að skrifa mér um það aftur, hvort ég get haft von um að fá atvinnu hjá Gránufélaginu eftirleiðis, þó ég viti að ég hafi verið svona óheppinn í ár. Yðar skuldbundinn vin, Lauritz Petersen.

Bréf þetta er birt hér vegna þess að það lýsir áþreifanlega þeim bágu kjörum og erfiðleikum skipstjórnarmanna seglskipatímabilsins. Það reyndi á þolinmæði og þrautseigju þessara manna í bar- áttunni við hafið og hættur þess. En það voru þessir brautryðjendur sem lögðu þó grundvöllinn að því sem síðar varð í verslunar og siglingamálum okkar Íslendinga. Sem fyrr greinir, starfaði Lauritz Petersen áfram hjá Gránufélaginu lengi eftir þetta við góðan orðstír og danska ríkið heiðraði fátæka bændafólkið á eynni Lewis með að senda því forkunnarfagra klukku, áletraða í björgunarlaun.

Sjómannablaðið Víkingur. 1 október 1982.
Eftir Guðmund Sæmundsson.

13.01.2017 10:37

13. Happasæll KE 94. TFMZ.

Happasæll KE 94 var smíðaður í Brandenburg Havel í Brandenburg í A-Þýskalandi árið 1961. 101 brl. 400 ha. MWM díesel vél. Hét fyrst Árni Þorkelsson KE 46 og var í eigu Eyjólfs Árnasonar, Helga G Eyjólfssonar og Ketils Eyjólfssonar í Keflavík frá 8 mars árið 1961. Skipið var selt 28 febrúar 1964, Agnari Áskelssyni, Katli Eyjólfssyni og Önnu Árnadóttur í Keflavík, hét Andvari KE 93. Selt 30 ágúst 1969, Blátindi h/f í Vestmannaeyjum, skipið hét Blátindur VE 30. Selt 29 nóvember 1972, Borgarey h/f í Þorlákshöfn, hét Snætindur ÁR 88. Skipið var endurmælt árið 1970, mældist þá 88 brl. Ný vél (1981) 500 ha. Grenaa díesel vél. Skipið var lengt árið 1995, mældist þá 102 brl. Selt árið 2003, Hrafntinnu ehf í Þorlákshöfn, hét Gulltoppur ÁR 321. Selt árið 2006, Hvönn ehf í Þorlákshöfn, hét Litlaberg ÁR 155. Selt árið 2009, Pikkfast ehf í Keflavík, hét Búddi KE 9. Selt sama ár, Happa h/f í Reykjanesbæ, heitir Happasæll KE 94. Selt árið 2015, Loðnuvinnslunni h/f á Fáskrúðsfirði, sama nafn og númer og eftir því sem ég best veit, gert út frá Keflavík í dag.


Happasæll KE 94.                                                          (C) Þórhallur S Gjöveraa. 13 okt 2013.


Blátindur VE 30 í innsiglingunni til Vestmannaeyja.                               (C) Sigurgeir Jónasson.


Fyrirkomulagsteikning af skipagerð HRB-46C. Eitt þeirra 15 skipa sem smíðuð voru í Brandenburg í A-Þýskalandi og afhent á árunum 1959-61.                                                               (C) H.R.B.


      V.b. Árni Þorkelsson hætt kominn

Um kl. hálf sex síðdegis, miðvikudaginn 18. des. 1963, hélt v.b. Árni Þorkelsson KE 46 úr Keflavíkurhöfn, til síldveiða með hringnót. Siglt var í NV af V frá Garðskaga, u.þ.b. tuttugu sjómílur til hafs. Vegna veðurs var látið reka um kvöldið og nóttina. En um kl. sex að morgni fimmtudagsins 19. des., var kastað. Fengust 1500 til 2000 tunnur. Þegar nokkrum sinnum hafði verið háfað úr nótinni, sprakk gúmslanga í kraftblökkinni. Varð af því hálftíma töf vegna lagfæringa. Þar sem búið var að herpa nótina saman, var ekki hægt að hleypa síldinni niður úr nótinni. Festu skipverjar nótina síðan út á stjórnborða og tóku að háfa inn stjórnborðsmegin.
Er inn voru komnar um 400 til 450 tunnur, tók báturinn að hallast mjög. Meðan á viðgerð stóð, drapst mikið af síldinni í nótinni, og lagðist hún nú í nótina af fullum þunga. Dró hún því bátinn með sér. Gaf nú skipstjóri, Sævald Pálsson, fyrirmæli um að skera á síðubönd nótarinnar. Var það gert. Sjálfur reyndi skipstjóri, að skera nótina frá kraftblökkinni. Var einn skipverja honum til aðstoðar. Lagðist skipverjinn fram á blökkina, en féll í sjóinn, vegna hins mikla halla á bátnum. Náðist hann strax. Var hallinn orðinn svo mikill á bátnum, að sjór flaut í lestina. Lúkarnum var þá lokað, svo sjór rynni þar ekki inn. Einnig var öllu lokað aftur. Skipstjóri gerði nú tilraun til að rétta bátinn, með því að bakka honum upp, sem kallað er. Um leið kallaði hann á aðstoð annarra skipa sem ekki voru mjög langt undan. Ekki báru tilraunir skipstjóra árangur. Halli bátsins var þá orðinn 60-70 gráður. Skömmu síðar fór áhöfnin í gúmbát. Dreif nú að báta, sem heyrðu kallið frá Árna Þorkelssyni. Fyrstur kom Mummi II. Fór áhöfn Árna Þorkelssonar yfir í hann. Um svipað leyti bar að Hafstein Jóhannsson, froskmann á Eldingunni.
Var kl. Þá um niu að morgni og enn aldimmt. Með Hafsteini var unglingspiltur um borð í Eldingunni. Lónuðu þeir fyrst umhverfis hinn sökkvandi bát og héldu síðan að Mumma II. Spurði Hafsteinn hvort hann ætti að bjarga bátnum. Að nokkrum tíma liðnum kom jáyrði við því. Hélt Hafsteinn síðan að Árna Þorkelssyni, og var halli bátsins þá orðinn enn meiri, en er Eldinguna bar fyrst að. Var lunningin í kafi og sjór kominn í lúkar. Lestarkarmurinn á kafi og lestin full af sjó. Hafsteinn klæddist nú froskmannabúningi sínum og stakk sér til sunds. Nærstaddir bátar lýstu upp svæðið umhverfis bátinn og vél Árna Þorkelssonar var í gangi. Hóf Hafsteinn að skera nótina frá bátnum með stórri sveðju. Byrjaði hann á að skera nótina frá að innanverðu við kraftblökkina. Varð þó frá að hverfa, þar eð kraftblökkin lagðist í sjó í kvikum, en um leið gat Hafsteinn flækst í nótinni. Skar Hafsteinn síðan nótina í sundur að utanverðu við blökkina. Stðast synti hann fram með bátnum og skar í sundur nótarteininn frá pokabómunni. Um leið losnaði nótin frá bátnum og hann réttist við.
Því næst fór Hafsteinn um borð í Árna Þorkelsson og lokaði hurðinni að hvalbaknum frammi á bátnum. Skömmu síðar renndi Mummi II upp að Árna Þorkelssyni, og Sævald Pálsson, skipstjóri, stökk um borð. Lest bátsins var þá full af síld og sjó. Nokkur sjór var undir gólfi í vélarhúsi. Komst sjórinn í rafmagnstöflu og rafmótor er hallinn varð mestur á bátnum. Aðalvélin var þó alltaf í gangi. Sjórinn hafði runnið úr lest um leiðslur inn í vélarrúm. Sjór komst einnig í káetu og stýrishús. Mummi II, var alveg við hliðina á Árna Þorkelssyni. Var nú línu kastað úr Mumma yfir í Árna og náði Hafsteinn henni. Dró hann síðan stýrimann og vélstjóra í gúmbátnum yfir í Árna Þorkelsson. Tógi var nú komið á milli bátanna og togaði Mummi í það. Við það réttist Árni Þorkelsson. Síðan sleppti Mummi tóginu. Gerðist þetta á ellefta tímanum árdegis. Siðan sigldu þeir skipstjóri, stýrimaður og vélstjóri Árna til Keflavíkur. Þangað var komið um kl. eitt eftir hádegi. Aðrir af áhöfninni fóru úr Mumma yfir í Maríu Júlíu, sem flutti þá til Sandgerðis. Það réði trúlega mestu við björgun Árna Þorkelssonar, að veður var skikkanlegt, að visu SV-kaldi og nokkur sjór. Hins vegar mátti lítið út af bera, svo menn og skip týndust ekki. Enginn annar en Hafsteinn gat bjargað bátnum við þær aðstæður sem þarna voru. Þarna voru þó margir bátar og auk þess varðskip, sem engan kafara hafði innanborðs.
Ef veður hefði versnað meðan á björgun stóð hefði báturinn trúlega sokkið. Síðar kom í Ijós, að vatnsþétt skilrúm á milli lestar og aftur og framskips, björguðu bátnum. Þar sem nokkur síld var í lestinni, hefðu tréskilrúm brostið um leið og sjór fór að renna niður í lestina og síldin komst á hreyfingu við velting bátsins. Síðar krafðist Hafsteinn Jóhannsson, 3,5 milljóna króna í björgunarlaun. En upphæðin var u.þ.b. helmingur af matsverði skips og afla. Hafsteinn byggði kröfu sína á, að hann hefði lagt sig í stórhættu við björgunina, er aðrir gátu ekkert gert. Undirréttur tók undir þessa kröfu, taldi að hér væri um algjöra björgun að ræða. Hafsteinn hefði lagt sig í lífshættu úti á rúmsjó í náttmyrkri, en sýnt mikið snarræði og dugnað. Enda gat báturinn sokkið þá og þegar meðan á björgun stóð. Bátur og afli var mtinn á sjö milljónir króna. Undirréttur dæmdi Hafsteini 800 þúsund krónur í björgunarlaun, en Hæstiréttur lækkaði þau í 500 þúsund auk vaxta. Árni Þorkelsson var stálbátur, 101 lest, smíðaður í Austur-Þýskalandi 1961. Eigandi Helgi Eyjólfsson o.fl. í Keflavik.

Faxi. 1 desember 1987.

12.01.2017 11:16

601. Dröfn RE 135. TFKH.

Dröfn RE 135 var smíðuð í Skipasmíðastöð Marselíusar Bernharðssonar á Ísafirði árið 1961 sem Ingiber Ólafsson GK 35. 83 brl. 500 ha. Caterpillar díesel vél. Fyrstu eigendur voru Jón Ingibersson í Ytri Njarðvík og Óskar Ingibersson í Keflavík frá júlí árið 1961. Báturinn var seldur 30 desember 1965, Friðrik Jörgensen í Reykjavík, hét Eyfellingur VE 206, skráður í Vestmannaeyjum. Seldur 13 ágúst 1970, Sjöstjörnunni h/f í Keflavík, hét Pólstjarnan KE 9. Seldur 12 júlí 1973, Ríkissjóði Íslands, hét Dröfn RE 135, skráð sem rannsóknarskip. Seldur 10 júlí 1989, Haraldi Traustasyni í Vestmannaeyjum, hét Sjöstjarnan VE 92. Báturinn fórst við Elliðaey 20 mars árið 1990 og með honum einn maður, en fimm komust í björgunarbát. Þeir voru í honum í um 3 klukkustundir en var síðan bjargað um borð í Lóðsinn frá Vestmannaeyjum.


Hafrannsóknarskipið Dröfn RE 135.                                                         Ljósmyndari óþekktur.


Hafrannsóknarskipið Dröfn RE 135.                                                          Ljósmyndari óþekktur.


Ingiber Ólafsson GK 35 á Ísafirði.                     (C) Áslaug Helgudóttir.


Ingiber Ólafsson GK 35. Líkan Gríms Karlssonar.                                  (C) Þórhallur S Gjöveraa.

       Nýtt og vandað skip til Keflavíkur

               Ingiber Ólafsson GK 35

Þann 8. júlí í sumar kom til Keflavíkur nýtt og glæsilegt fiskiskip, smíðað í skipasmíðastöð Marselíusar Bernharðssonar á Ísafirði og mun það vera 36. skipið, sem hans ágæta og þarfa fyrirtæki sendir frá sér. Þetta nýja skip, sem ber nafnið Ingiber Ólafsson GK 35, er 83 smálestir að stærð, með 500 hestafla Caterpillar dieselvél og gengur 11 mílur. Báturinn er einnig með Caterpillar ljósavél og búinn öllum beztu og fullkomnustu öryggis og fiskileitartækjum, sem völ er á, s.s. radar, dýptarmælum, ljós-miðunarstöð, talstöð, fisksjá, færanlegum stjórntækjum vélar, vökvastýri og fleiri tækjum til þæginda og öryggis. Eigendur bátsins eru þeir bræðurnir Jón og Óskar Ingiberssynir og heitir báturinn eftir föður þeirra, sem um langt skeið var hér í fremstu röð sjósóknara og mikill afla og happamaður. Skipstjóri á þessum nýja farkosti, Óskar, hefir erft dugnaðinn og sjómannshæfileikann frá föður sínum, enda þekktur aflakóngur í Keflavík. M.b. Ingiber Ólafsson er traustbyggt og vandað skip, enda er skipasmíðastöð Marsclíusar löngu landskunn fyrir vandaða vinnu. Báturinn fór strax norður á síldveiðar og þó hann kæmi þangað í seinna lagi, veiddi hann tæp 9 þúsund mál og tunnur og spáir sú byrjun góðu um framtíð skips og útgerðar.

Faxi. 8 tbl. Október 1961.

            Sjöstjarnan VE 92 ferst

               5 björguðust en eins er saknað

Fimm skipverjar björguðust, en eins er saknað, eftir að Sjöstjarnan VE 92 fórst skammt austur af Heimaey um kl. 10 í gærmorgun. Skipverjarnir fimm hröktust í 3 klukkustundir í gúmmíbjörgunarbátnum í aftakaveðri áður en þeim var bjargað um borð í hafnsögubátinn Lóðsinn VE. Hann fann þá fyrir vestan Eyjar um kl. 13 í gær eftir að merkjasendingar höfðu borist um gervihnetti frá björgunarbátnum, en það var Cargoluxflugvél í 18 þúsund feta hæð eftir flugtak frá Keflavíkurflugvelli sem heyrði fyrst neyðarmerkin og lét Flugstjórn í Reykjavík vita. Einnig komu boð frá öryggisstöðvum í Frakklandi og Noregi.
Við vorum þrír niðri í lúkarnum frammí þegar báturinn fékk á sig brotsjó sem lagði hann skyndilega á hliðina," sagði Þráinn Sigurðsson stýrimaður á Sjöstjörnunni í samtali við Morgunblaðið. "Við fórum úr höfn rétt fyrir klukkan 7 í morgun, en ég hafði mig ekki í koju, það var eitthvað sem kom í veg fyrir það. Júgóslavneskur skipverji, Sambo Bach, var einnig á fótum, en matsveinninn, sem er saknað, var í koju. Ég hef lent í því áður að vera á bát sem fór á hliðina undan brotsjó, en pabbi náði að keyra hann upp. Haraldur skipstjóri reyndi það sama um leið og báturinn lagðist, en þegar ég heyrði að hann var að keyra vélina upp, reið annar brotsjór yfir og báturinn lagðist dauður. Þá hrópaði ég, drífum okkur upp, drífum okkur upp. Við óðum að stiganum, sjórinn var farinn að fossa niður, en ég sá matsveininn ekki fara úr kojunni. Við Sambo náðum að krækja saman höndum og leiðast, en áður en við ruddumst upp á móti fossandi sjónum náðum við að draga að okkur loft. Það var einhver ótrúlegur kraftur sem kom í okkur og það var hreinlega eins og við værum dregnir upp. Við vorum svo lánsamir að lúkarsdyrnar voru opnar, því líklega hefði orðið erfitt að opna dyrnar á móti þrýstingnum. Við náðum að krafla okkur í gegn um sjóinn, líklega þriggja metra dýpi, og þegar við komum úr kafinu náðum við taki á lunningunni sem maraði þá í kafi. Þá sá ég að Haraldur Traustason var kominn út úr stýrishúsinu og var byrjaður að losa gúmmíbjörgunarbátinn. Við vorum ekki byrjaðir að draga þegar slysið varð," sagði Þráinn, "en að undanförnu höfum við verið átta á bátnum. Einn var í fríi en var á leið til Eyja með Herjólfi þegar verið var að bjarga okkur og annar, sem hefur verið með Haraldi skipstjóra í þrjú ár, hætti í gærkvöldi og réð sig á togara. Þegar við Sambo vorum komnir úr kafinu náðum við að fikra okkur eftir lunningunni og aftur á þar sem Haraldur skipstjóri var ásamt Haraldi syni sínum og Sverri Guðmundssyni. Haraldur skipstjóri náði að losa björgunarbátinn og opna hann handvirkt, en þar sem við stóðum fimm utan á stýrishúsinu var hvalbakurinn kominn í kaf, en við sáum aldrei til matsveinsins og það var hrikalegt að geta ekkert gert, báturinn að sökkva, brjálað veður og í miklu hasti urðum við að skera uppblásna björgunarbátinn lausan, því afturmastrið var að lenda ofan á honum. Skömmu seinna skaut hinum björgunarbátnum upp, en við náðum honum aldrei til okkar. Þegar frammastrið var alveg komið í sjó sagði Haraldur skipstjóri okkur að drífa okkur um borð í gúmmíbjörgunarbátinn og hann fór síðastur okkar aftur á frá borði. Skömmu eftir að við vorum komnir í björgunarbátinn gangsettum við neyðarsendinn, það tók okkur dálitla stund því við kunnum ekki á hann, en það er stórkostlegt að hafa þessi tæki og að stöðvar víða um heim skuli vera á vaktinni. Við urðum þó að setja rekakkeri út áður til þess að stilla bátinn. Okkur var nokkuð kalt í bátnum og þurftum mikið að ausa en eftir þriggja tíma hrakninga bjargaði Lóðsinn okkur."
Maðurinn sem fórst hét Sigurvin Brynjólfsson og var matsveinn á bátnum.

Morgunblaðið. 21 mars 1990.


11.01.2017 10:50

B. v. Njörður RE 36. LCJD / TFEC.

Njörður RE 36 var smíðaður hjá Cook Welton & Gemmell Ltd í Beverley á Englandi árið 1920. 341 brl. 600 ha. 3 þennslu gufuvél. Smíðanúmer 424. Eigandi var Fiskiveiðahlutafélagið Njörður í Reykjavík frá 28 júní árið 1920. Skipið var selt 29 september árið 1932, Samvinnufélaginu Haukanesi í Hafnarfirði, hét Haukanes GK 347. 23 júní 1939 var Útvegsbanki Íslands skráður eigandi. Skipið var selt 5 október 1940, Vífli h/f í Hafnarfirði. Skipið var selt í brotajárn til Belgíu og tekið af skrá 22 febrúar árið 1952. Ekki tókst betur til en svo, að þegar þýskur dráttarbátur var að draga togarann utan að mikill leki kom að honum þegar skipin voru rétt utan við Grindavík að kvöldi 3 mars 1952. Dráttarbáturinn var einnig með togarann Baldur BA 290 frá Bíldudal í togi sem seldur var líka í brotajárn. Talið var að Haukanesið hafi sokkið þá um kvöldið, en svo reyndist ekki vera og tókst þjóðverjunum að dæla sjónum úr Haukanesinu og dró dráttarbáturinn togarana inn til Vestmannaeyja. Mun ferðin hafa gengið að óskum eftir það og togararnir endað í pottinum að lokum.


Njörður RE 36.                                                           Ljósmyndari óþekktur. Mynd í minni eigu.


Njörður RE 36.                                                                                 (C) Guðbjartur Ásgeirsson.


      Tveir togarar seldir sem brotajárn

Tveir hinna gömlu togara, sem legið hafa fyrir festum um langt skeið og grotnað niður, hafa verið keyptir með það fyrir augum að selja þá sem brotajárn til útlanda. Þetta eru togarinn Baldur, sem legið hefur inni á Kleppssundi og Haukanes, sem var suður í Hafnarfirði. Guðmundur Kolka o. fl.
hafa keypt skipin og eru þau nú komin hingað inn á Reykjavíkurhöfn, en þangað voru þau dregin
fyrir skemmstu. Það mun vera í ráði að setja í togarana brotajárn eins og þeir geta borið, en síðan mun dráttarbátur koma hingað og sækja þá en Baldur og Haukanes munu fara til uppbræðslu í Belgíu.

Morgunblaðið. 13 febrúar 1952.


         Haukanes sem höggva átti upp í Belgíu
                       sökk út af Grindavík  

Á sunnudaginn kom leki að togaranum Haukanesi, sem þýzkur dráttarbátur var á leið með til Belgíu, þar sem höggva átti togarann upp. Í gærkvöldi sökk togarinn út af Grindavík. Tveim mönnum, sem á honum voru, var bjargað.
Dráttarbáturinn lagði af stað héðan frá Reykjavík á föstudaginn var. Togarinn Haukanes var bundinn aftan í dráttarbátinn sjálfan, en í skut togarans var bundinn togarinn Baldur, sem einnig átti að höggva upp. Á sunnudaginn milli klukkan 4 og 5 urðu þýzku eftirlitsmennirnir tveir, er voru um borð í Haukanesinu, þess varir, að skipið var farið að leka. Þá var dráttarbáturinn kominn skammt suðvestur  fyrir Vestmannaeyjar. Þar mun þá hafa verið slæmt sjóveður. Skipstjórinn á dráttarbátnum snéri þá við. Mun hann hafa gert sér vonir um að ná til Reykjavikur, þar eð lekinn að skipinu virtist ekki vera mikill. í gærkvöldi um klukkan níu, var Haukanesið að því komið að sökkva. Ekki talið forsvaranlegt að mennirnir tveir sem í voru, væru þar öllu lengur. Þá var dráttarbáturinn aðeins um 5 sjómílur út af Grindavík. Björgunarskipið Sæbjörg og mb. Ársæll Sigurðsson fóru út frá Grindavík, mönnunum tveim á Haukanesi til bjargar. Sú björgun tókst giftusamlega. Mun Sæbjörg hafa lagt svo að hinu sökkvandi skipi, að mennirnir tveir stukku yfir í björgunarskipið.
Nokkru fyrir klukkan 11 í gærkvöldi, er blaðið síðast frétti af skipinu, maraði Haukanes í vatnsskorpunni. Ekki höfðu þá borizt fregnir um hvernig togaranum Baldri hafði reitt af, en talið var víst að höggvið mundi verða á vír þann sem úr stefni hans lá yfir í Haukanesið. Tveir eftirlitsmenn voru um borð í Baldri. Þar sem Haukanes maraði í kafi í gærkvöldi, var mjög lítill vindur. 

Morgunblaðið. 4 mars 1952.

        Haukanes var enn á floti í gærkvöldi

                   Óvíst hvort björgun tekst

Togarinn Haukanes, sem talið var að sökkva myndi þá og þegar í fyrrakvöld, vegna leka, var enn á floti í gærkvöldi. Þá lagði dráttarbáturinn frá landi með togarann í eftirdragi, en í Grindavík var þá verið að undirbúa hjálparleiðangur út í hið sökkvandi skip. Við það varð að hætta.
Í fyrrakvöld er Þjóðverjarnir tveir yfirgáfu skipið eftir fyrirskipun frá skipstjóranum á dráttarbátnum, var mikill sjór kominn í lúkarinn. Var hætta talin á, að hið vatnsþétta skilrúm milli lestar og lúkarsins myndi springa undan vatnsþunganum. Í gærmorgun er Grindvíkingar sáu til skipanna, voru þau skammt undan landi og Haukanesið til að sjá álíka sigið að framan og væri það með fullfermi síldar, það er að segja, að sjór rann yfir þilfarið. í gærdag var hér í Reykjavík skipulagður nokkur viðbúnaður til björgunar skipinu. Send var á vegum Kristjáns Gíslasonar kraftmikil dæla, sem talið er víst að dælt hefði öllum sjónum úr lúkarnum á skömmum tíma. Átti að senda bát frá Grindavík með dæluna.
Þá var dráttarbáturinn aðeins um 2 sjómílur frá landi með Haukanesið og Baldur. En í þann mund og báturinn, sem með dæluna ætlaði, var að leggja af stað, sást úr landi að dráttarbáturinn var lagður af stað með togarann austur með landinu. Var þá ákveðið að hætta við björgunaráformin, enda tilgangslaust að elta dráttarbátinn uppi.
Skömmu fyrir myrkur hvarf dráttarbáturinn mönnum í Grindavík sjónum. Gizkað er á að dráttarbátsskipstjórinn muni ætla sér að fara til Vestrnannaeyja. Þrátt fyrir tilraunir til að hafa talstöðvasamband við skipstjórann, en þær hafa ekki tekizt, er mönnum með öllu ókunnugt um, hvað hinn þýzki skipstjóri dráttarbátsins hyggst gera ,en veðurspá er ekki hagstæð. Haukanes, sem er nokkurs konar "Flying Enterprise" án Carlsens, hefur öll sjóhæfnisvottorð í lagi. Hið sama er að segja um togarann Baldur, hann fékk sjóhæfnisvottorð til þessarar hinztu farar yfir hafið.

Morgunblaðið. 5 mars 1952.

        Dráttarbáturinn kom með togarann í nótt

Um miðnætti í nótt er leið, var von á þýzka dráttarbátnum með togarana Haukanes og Baldur til hafnar í Vestmannaeyjum. Þýzki dráttarbáturinn hefur með eigin dælum dælt sjónum úr lúkarnum. Hér mun eiga að fara fram athugun á leka þeim, er að skipinu kom, hvort um bilun sé að ræða, eða hvort sjórinn hafi komizt í skipið gegnum ankerisfestargatið, "klussið", eins og sjómenn kalla það.

Morgunblaðið. 6 mars 1952.

10.01.2017 11:48

1042. Vörður ÞH 4. TFOQ.

Vörður ÞH 4 var smíðaður í Hommelvik í Noregi árið 1967. 248 brl. 800 ha. Lister díeselvél. Eigandi var Gjögur h/f á Grenivík frá 2 maí 1967. Ný vél (1979) 800 ha. Mirrlees Blackstone díesel vél, 589 Kw. Skipið var yfirbyggt árið 1981 og endurmælt árið 1982, mældist þá 210 brl. Skipið var selt í brotajárn til Danmerkur og tekið af skrá 8 nóvember árið 2007. Vörður var smíðaður eftir sömu teikningum og A-Þýsku síldarskipin sem smíðuð voru í Boizenburg á árunum 1964-67.


Vörður ÞH 4 á landleið með fullfermi.                                                          (C) Snorri Snorrason.

Vörður ÞH á síldveiðum um 1980.                                          (C) Markús Karl Valsson.

                   Vörður ÞH 4.

Nýr bátur, Vörður ÞH 4, kom til Akureyrar á fimmtudaginn. Skipið er 248 brúttólestir, vel búið og hið myndarlegasta, með 800 hestafla Listervél. Eigandi er Gjögur h.f. á Grenivík. Vörður er smíðaður í Hommelvik í Noregi.

Dagur. 29 apríl 1967.


09.01.2017 08:02

585. Hrönn SH 149. TFSV.

Hrönn SH 149 var smíðuð hjá Skipasmíðastöð KEA h/f á Akureyri árið 1956. Eik. 41 brl. 240 ha. G.M. díesel vél. Eigandi var Dvergur h/f í Ólafsvík frá 17 febrúar sama ár. Ný vél (1973) 350 ha. Caterpillar díesel vél. Báturinn var seldur árið 1978, Haföldunni h/f á Eskifirði, sama nafn og númer. Hrönn fórst við Vattarnes í mynni Reyðarfjarðar 30 apríl árið 1979 með allri áhöfn, 6 mönnum.


Hrönn SH 149.                                                                              (C) Gunnlaugur P Kristinsson.


                      Magnús komdu strax

           Það var það síðasta sem heyrðist frá Hrönn 

"Magnús komdu strax" var neyðarkallið, sem skipverjar á Magnúsi NK 72 heyrðu frá vélbátnum Hrönn frá Eskifirði, sem fórst á Reyðarfirði, skammt innan við Vattarnes, síðastliðið mánudagskvöld, en síðan rofnaði sambandið. Fimm skipverja á Hrönn er saknað, en lík þess sjötta, Stefáns V. Guðmundssonar, fannst um hádegisbil á þriðjudag.
Það var klukkan 22,55 á mánudagskvöld, sem neyðarkallið frá Hrönn SH 149 heyrðist og hafði Guðmundur Stefánsson skipstjóri á Magnúsi þegar samband við Nesradíó og kallaði út aðstoð. Klukkan 23.15 var Magnús kominn á staðinn, þar sem talið er að Hrönn hafi farist, en þar fundust aðeins 3 netabelgir bundnir saman, 2 bjarghringir og knippi af netaflotum. Skipstjórinn á Magnúsi hafði séð til Hrannar í ratsjánni skömmu áður en neyðarkallið var sent út. Er hann leit aftur í ratsjána sá hann ekki til skipsins og telur að 2 til 4 mínútur hafi liðið á mill. Ábúendur á Vattarnesi sáu er Hrönn sigldi fyrir Vattarnesið, en er Nesradíó tilkynnti þeim um skip í nauð klukkan 23.04 sáu þeir ekki til skipsins. Hvasst var og stóð vindurinn út fjörðinn, en bjart yfir og ekki sjórok. Leitarmenn sem komnir voru á staðinn um miðnætti þurftu að leita við erfiðar aðstæður. Leit stendur enn yfir bæði af sjó og landi og hefur mikill fjöldi tekið þátt í leitinni. Stefán V. Guðmundsson, stýrimaður, var fæddur 9. 6. 1927. Hann var til heimilis að Bakkastíg 9a á Eskifirði. Stefán lætur eftir sig aldraða móður.
ÞEIRRA ER SAKNAÐ:
 Jóhannes Steinsson, skipstjóri, fæddur 16. 9. 1935, Túngötu 6, Eskifirði. Kvæntur og á 2 börn. Eiríkur Sævar Bjarnason, véstjóri, fæddur 28. 2. 1942, Bakkastíg 5, Eskifirði. Kvæntur og á 2 börn. Gunnar Hafdal Ingvarsson, fæddur 18. 3.1929. Er frá Dölum í Hjaltastaðaþinghá, en hefur unnið á Eskifirði undanfarin ár. Ókvæntur. Kjartan Grétar Ólafsson, fæddur 5.12.1947, Túngötu 5, Eskifirði, ókvæntur, en býr hjá foreldrum. Sveinn Guðni Eiríksson, fæddur 6. 8. 1942, Fossgötu 3, Eskifirði, Ókvæntur, býr í foreldrahúsum.

Morgunblaðið. 3 maí 1979.


  Hrönn hvarf af ratsjánni á 2-4 mínútum 

  Rætt við Guðmund Stefánsson skipstjóra á Magnúsi NK 72 

Orðin komu mjög slitrótt, það var mikið brak í tækinu og setningarnar voru höggnar í sundur, en við vorum þrír í brúnni og allir sammála um að skipstjórinn á Hrönn hefði sagt; Magnús komdu strax, sagði Guðmundur Stefánsson skipstjóri á Magnúsi NK 72 m.a. í samtali við Morgunblaðið í gær. Magnús NK heyrði neyðarkall frá Eskifjarðarbátnum Hrönn SH 149 klukkan 22.55 á mánudagskvöld. Var þá aðeins um 20 mínútna sigling á milli bátanna en er Magnús kom á staðinn, þar sem talið er að Hrönn hafi verið er neyðarkallið var sent út, fundust aðeins lóðabelgir, bjarghringir og netaflot.
Við vorum að koma af miðunum við Hrollaugseyjar, en Hrönn frá Breiðdalsvík, sagði Guðmundur Stefánsson. Við höfðum samflot þar til komið var í mynni Reyðarfjarðar, en þá skildu leiðir. Það var mjög hvasst, en við fórum grunnt og það var ekki mikill sjór. Þegar við á Magnúsi vorum komnir um 4 mílur norður fyrir Vattarnestangann kíkti ég niður í ratsjána og sá hvar Hrönn var. Mér fannst henni miða eðlilega inn fjörðinn. Skömmu síðar heyrði ég kallað á bylgju 6 á örbylgjutækinu, en þá bylgju nota bátarnir mikið. Eftir að við höfðum heyrt kallað "Magnús komdu strax", slitnaði sambandið. Ég þekkti rödd Jóhannesar skipstjóra og vissi ekki um annað skip þarna nærri okkur, þannig að þetta gat ekki verið annað en Hrönn.
Við snerum um leið við og ég leit aftur í ratsjána. Þá hafa verið liðnar 2-4 mínútur frá því að ég kíkti í hana í fyrra skiptið. Í þetta skiptið sá ég ekkert, þar sem báturinn átti að vera, um 3 mílur innan við Vattarnestangann. Ég ákvað þá strax að kalla út í gegnum Nesradíó. Við fórum eins nálægt tanganum og við þorðum, en vindur var sterkur út Reyðarfjörð. Ég þóttist vita nákvæmlega hvar Hrönn átti að vera, en við höfðum ekki farið nema innan við mílu þegar við komum að fyrsta rekinu úr bátnum, bjarghringjum og lóðabelgjum og síðan fundum við netaflot. Ég er viss um að ef gúmbátur hefði verið ofansjávar þá hefðum við fundið hann, en við keyrðum beint á rekstefnuna út fjörðinn. Ég og Jóhannes skipstjóri á Hrönn höfðum rabbað saman alla leiðina frá Kambanesi. Hann hafði sagt áður en leiðir skildu að það yrði baks hjá sér inn fjörðinn. Ég sagði honum að ég myndi hafa samband við hann þegar hann kæmi inn á fjörðinn til að sjá hvernig honum gengi á móti. Það var það síðasta, sem við töluðum saman. Síðan heyrðum við neyðarkallið. Viðbrögð voru undur fljót hjá bátum á Eskifirði og Reyðarfirði og við skipulögðum þegar leit. Varðskipið Týr, bátar og skip af fjörðunum komu síðar á vettvang. Svæðið var spannað frá Brökum, skerjum úti af Vattarnestanganum, á reklínu suður af Skrúðnum, sagði Guðmundur Stefánsson skipstjóri á Magnúsi NK, en þess má geta að hann er frá Karlsskála, sem er norðanvert við Reyðarfjörðinn.

Morgunblaðið. 3 maí 1979.

            Eskfirðingar harmi slegnir

Á Ellefta tímanum mánudagskvöldið 30. apríl sendi vélbáturinn Hrönn SH 149 frá Eskifirði frá sér neyðarkall og hjálparbeiðni og var þá staddur um 2 sjómílur innan við Vattarnes, sem er yzt í Reyðarfirði að sunnanverðu. Veður var mjög vont, norðanstormur og sex stiga frost. Það var vélskipið Magnús frá Neskaupstað, sem heyrði neyðarkallið, en Magnús og Hrönn höfðu verið samskipa norður með Austfjörðum, en leiðir skildu er Hrönnin hélt inn Reyðarfjörðinn. Skipverjar á Magnúsi héldu þegar á staðinn, sem Hrönn var á, en það var um 15-20 mínútna sigling. Jafnframt var tilkynnt um atburði til Loftskeytastöðvarinnar í Neskaupstað. Er að var komið sáu þeir einungis lausa hluti á floti, netabelgi og ýmislegt netadót. Björgunarsveitir SVFÍ frá Eskifirði, Reyðarfirði og Fáskrúðsfirði héldu þegar út í Vattarnes. Þær voru komnar þangað um miðnætti og hófu þegar leit, en Vattarnesbændur hófu leit um leið og þeim barst tilkynningin um slysið.
Þá héldu öll skip Eskfirðinga, sem heima voru, þegar til leitar ásamt skipum Reyðfirðinga, Gunnari og Snæfugli, varðskipinu Tý, Arnarborg frá Dalvík, Ólafi Magnússyni EA, Gullver frá Seyðisfirði og fleiri skipum auk Magnúsar NK. Munu níu skip hafa leitað um nóttina og allan 1. maí og skipin verið 14 talsins þegar þau voru flest. Þá hóf flugvél landhelgisgæzlunnar, TF SYN, leit strax með birtingu þá um morguninn. Ýmislegt brak rak yzt á Vattarnestangann og inn í krikann norðan við nesið. Leitað hefur verið stanzlaust síðan, bæði úr landi og á sjó og hafa björgunarsveitir Slysavarnafélagsins á Stöðvarfirði og Breiðdalsvík einnig tekið þátt í leitinni. Á Hrönn voru sex menn og var skipið að koma frá Breiðdalsvík, en þar hafði afli verið lagður upp að undanförnu. Sjöundi skipverjinn, sem var úr Reykjavík, fór í land á Breiðdalsvík þar eð hann var með bíl þar og ætlaði að aka suður til Reykjavíkur. Hann heitir Ólafur Halldórsson.
Lík eins skipverjans, Stefáns V. Guðmundssonar, fannst um hádegisbilið á þriðjudag um hálfa mílu suðvestan við Skrúð. Það var skipstjórinn á Votabergi SU 14, Friðrik Rósmundsson, og hans menn sem fundu líkið. Yfirstjórn björgunaraðgerða, hafði Skúli Magnússon, formaður björgunarsveitarinnar á Eskifirði með höndum og var stjórnstöðin í íþróttahúsinu á Eskifirði. Hér eru menn harmi slegnir vegna þess hörmulega atburðar, að skip skuli farast svona inni á firðinum. Verður sjálfsagt erfitt að geta sér til um hvað komið hafi fyrir. Eigendur Hrannar voru þeir Jóhannes Steinsson skipstjóri, Eiríkur Bjarnason vélstjóri og Stefán Guðmundsson stýrimaður. Hrönn var keypt til Eskifjarðar frá Ólafsvík fyrir réttu ári. Baturinn var úr eik, smíðaður á Akureyri 1956, og var 41 tonn að stærð.

Morgunblaðið. 3 maí 1979.

     Held ég hafi einfaldlega ekki verið feigur 

   segir Ólafur Halldórsson, sem fór í land á Breiðdalsvík er                Hrönn lagði af stað áleiðis til heimahafnar  

Mér varð eðlilega mjög hverft við að heyra þessar hörmulegu fréttir, en þegar ég hugsa um það, þá held ég að ég hafi einfaldlega ekki verið feigur, sagði Ólafur Halldórsson, tvítugur Garðbæingur, sem fór af vélbátnum Hrönn frá Eskifirði á Breiðdalsvík, áður en báturinn lagði af stað áleiðis til heimahafnar síðdegis á mánudag. ólafur hafði verið á Hrönn í um þrjá mánuði, fyrst við beitningu er báturinn var á línu, en síðan á netunum. Ég var lengi vel að hugsa um að vera á bátnum í hálfan mánuð í viðbót, var svona á báðum áttum, segir Ólafur. Svo skyndilega ákvað ég að fara af á Breiðdalsvík og aka suður, en ég hafði keypt mér bíl á Breiðdalsvík. Ég þurfti reyndar nauðsynlega að fara til Eskifjarðar og fá ökuskírteini hjá sýslumanninum, en hætti við það og keyrði skírteinislaus suður. Ég stoppaði á Kirkjubæjarklaustri á suðurleiðinni vegna ófærðar á Söndunum og hringdi þá í kærustuna. Hún sagði mér hvað hafði gerzt. Síðan fékk ég nákvæmar fréttir um slysið og ég þarf víst ekki að segja hversu mjög mér brá. Vertíðin hafði gengið ágætlega og á netunum vorum við á útilegu. Það var sama hvar við vorum, við vorum alltaf minnsti bátur og lentum oft í vondum veðrum, en allt gekk mjög vel. Þeir voru að tala um að fara strax á netaveiðar við Langanes á Hrönninni og ég var að hugsa um að fara með þeim, en hætti við á síðustu stundu. Ég veit ekki hvað ég geri á næstunni, en ætli ég fari ekki á sjóinn fljótlega aftur sagði Ólafur Halldórsson að lokum.

Morgunblaðið. 3 maí 1979.

08.01.2017 09:46

749. Freydís ÍS 74. TFNR.

Freydís ÍS 74 var smíðuð í Sjötorp í Svíþjóð árið 1946. Eik. 81 brl. 215 ha. Polar díesel vél. Eigandi var Njörður h/f á Ísafirði frá 10 júlí árið 1947. Skipið var selt 29 ágúst 1956, Guðna Jóhannssyni, Jóhönnu H Þorsteinsdóttur og Sigþóri Guðnasyni á Seltjarnarnesi, hét Faxafell GK 200. Selt Faxaútgerðinni h/f á Patreksfirði, skipið hét Sigurfari BA 7. Ný vél (1960) 390 ha. MWM díesel vél. Skipið var talið ónýtt og tekið af skrá 19 nóvember árið 1965. Var að lokum dreginn upp í fjöru á Patreksfirði og brenndur 2 eða 3 árum síðar.


Freydís ÍS 74 við bryggju í Djúpavík.                                                    (C) Sigurgeir B Halldórsson.


Freydís ÍS 74 við bryggju í Djúpavík ásamt Eddu GK 25. Skorsteinninn fyrir miðri mynd tilheyrir gufuskipi sem liggur á bak við þau.                                                (C) Sigurgeir B Halldórsson.


Freydís ÍS 74 að landa síld í Djúpavík.                                                (C) Sigurgeir B Halldórsson.

07.01.2017 10:56

Björn Jörundsson EA 626.

Björn Jörundsson EA 626 var smíðaður í Skipasmíðastöð Gunnars Jónssonar á Akureyri árið 1939. Eik og beyki. 26 brl. 100 ha. Alpha vél. Eigendur voru Garðar Ólason og Björn Ólason í Hrísey frá 5 júlí 1939. Báturinn var seldur  Víglundi Jónssyni í Ólafsvík, óvíst hvenær, gæti hafa verið 1949-50. Báturinn sökk út af Skálastaðavita á Snæfellsnesi 19 febrúar 1951. Áhöfnin, 5 menn björguðust um borð í Egil ÓF 27 frá Ólafsfirði.


Björn Jörundsson EA 626 á Eyjafirði.                                                    (C) Minjasafnið á Akureyri.


Björn Jörundsson EA 626 á siglingu á Eyjafirði.                                      (C) Minjasafnið á Akureyri.


 Vélbáturinn Björn Jörundsson frá Ólafsvík sekkur 

                              mannbjörg varð

Um klukkan hálf fjögur í gær sökk vélbáturinn Björn Jörundsson frá Ólafsvík við Öndverðames. Hafði komið að honum mikill og bráður leki, svo að tvær skipshafnir höfðu ekki undan að ausa, svo að þær yfirgáfu bátinn, og sökk hann skyndilega skammri stundu síðar.
 Á sunnudaginn var lögðu Ólafsvíkurbátarnir Björn Jörundsson og Egill lóðir sínar; suður af Snæfellsnesi. Voru þeir með 32 bjóð hvor. Er þeir ætluðu að fara að draga línuna, voru lóðirnar horfnar, ásamt öllu tilheyrandi, og  mun annaðhvort straumur hafa dregið þær niður í álinn eða togarar dregið þær burt í gærmorgun. Fóru bátarnir að leita að lóðunum, en fundu ekkert.
Um klukkan hálf þrjú í gær voru báðir bátarnir á heimleið, og var Björn Jörundsson þá um eina mílu út af Öndverðarnesi, á hægri ferð. Urðu skipverjar þess þá skyndilega varir, að sjór fossaði inn í bátinn að framan. Var planki sprunginn frá stefni undir sjó. Fyrir snarræði vélamanns tókst að keyra bátinn upp undir nesið í lygnari sjó, en þar stöðvaðist vélin, vegna þess, hve mikill sjór var kominn í bátinn.
Egill var dálítið á eftir Birni Jörundssyni, og tókst skipverjum strax að ná sambandi við hann gegnum talstöð bátsins. Kom Egill á vettvang eftir tíu mínútur, og reyndu nú báðar skipshafnirnar að ausa Björn Jörundsson, en höfðu ekki undan. Vélbáturinn Víkingur frá Ólafsvík kom einnig á vettvang.
Það var þegar ljóst, að ekki var annars kostur en yfirgefa Björn Jörundsson, og fóru skipverjar allir yfir í Egil. Ætluðu þeir að freista þess að draga Björn Jörundsson til hafnar, ef hann kynni að fljóta svo lengi. En eftir örskamma stund sökk hann skyndlega. Þá var klukkan um hálf-fjögur. Var það sérstakt lán, að hér skyldi ekki verða stórslys, því að báturinn hefði farizt með allri áhöfn, ef Egill hefði ekki komið svo skjótt á vettvang sem raun varð, þar sem landtakan framundan var ekki annað en klettar.
Björn Jörundsson var 27 smálestir, smíðaður á Akureyri 1939. Eigandi bátsins var Viglundur Jónsson í Ólafsvík, en skipstjóri á bátnum í fjarveru eigandans, sem ætlaði til Noregs á vegum Fiskifélags íslands á fimmtudaginn kemur, var Guðlaugur Guðmundsson í Ólafsvík. Skipstjóri á Agli, einnig 27 lesta bát, er Guðmundur Jensson í Ólafsvík. Hér hefir orðið stórkostlegt tjón, bæði fyrir eigendur og Ólafsvík í heild, og munu margir menn missa atvinnu af þessum sökum, en framleiðsla dragast saman, þótt allir þakki hamingjunni, að ekki fór ver.

Tíminn. 20 febrúar 1951.

06.01.2017 12:16

2266. Helga Björg HU 7. TFLA / TFNX.

Helga Björg HU 7 var smíðuð hjá Langsten Slip & Baatbyggeri A/S í Tomrefjord í Noregi árið 1976. 490 brl. 1.797 ha. Alpha díesel vél, 1.321 Kw (1986). Smíðanúmer 74. Árið 1986 var ný vél sett í skipið og það lengt, mældist þá 935 brl. Eigandi var Skagstrendingur h/f á Skagaströnd frá 9 nóvember 1995. Skipið var keypt frá Grænlandi og hét þar Betty Belinda. Hét upphaflega Mitaq Trawler og var skráður í Kaupmannahöfn. Hét fyrst Bettý HU 31 hjá Skagstrending, þar til 18 desember 1995 að skipið fær nafnið Helga Björg HU 7. Skipið var selt í byrjun árs 1999, Laka Ltd, félags í eigu Skagstrendings h/f og fleiri aðila í Eistlandi. Skipið hét þá Tahkuna og var gert út á veiðar á Flæmingjagrunni við Nýfundnaland, þar til það var selt árið 2000. Skipið var endurskráð í október 2008 á Íslenska skipaskrá sem rannsóknarskip, Neptune og er í eigu Neptune ehf á Akureyri í dag.

Helga Björg HU 7.                                                                                    (C) Snorri Snorrason. 


Helga Björg HU 7.                                                                                    (C) Snorri Snorrason.


Neptune á Eyjafirði 15 nóvember 2016.                           (C) Haukur Sigtryggur Valdimarsson.


                   Helga Björg HU 7 

Í haust festi Skagstrendingur h/f  kaup á grænlenskum 500 tonna rækjufrystitogara, sem fer á veiðar í næstu viku sem Helga Björg HU 7. Í staðinn tókst félaginu loks að selja gamla Arnar til Samherja hf. á Akureyri, en Arnar þessi hefur verið á söluskrá frá því að nýi Arnar kom til sögunnar. Á meðan ekkert gekk í sölumálunum, var hann m.a. hafður í ýmsum úthafsveiðitilraunum með litlum árangri. Að einhverju leyti kemur Helga Björg til með að sjá rækjuvinnslu Hólaness fyrir hráefni til vinnslu. Auk rússneska frystitogarans og grænlenska rækjufrystitogarans, mun Skagstrendingur eftir sem áður gera út frystitogarann Örvar. Skagstrendingur er með um sex þúsund tonna þorskígildiskvóta og Hólanes er með 450 tonn, sem rækjutogarinn fái að nýta.

Morgunblaðið. 14 janúar 1996.


      Rannsóknarskipið Neptune EA 41

Næg verkefni eru framundan fyrir rannsóknarskip fyrirtækisins Neptune ehf. á Akureyri. Það fyrsta hefur verið í Eystrasalti síðan í haust, breytingar á öðru, togaranum Harðbak, eru að hefjast í Slippnum á Akureyri og framkvæmdastjóri Neptune útilokar ekki að fleiri skip bætist í flota fyrirtækisins. Rannsóknarskipið Neptune EA 41, er komið til heimahafnar eftir fyrstu útiveruna en það hefur síðan í haust unnið að verkefninu Nordstream, fyrir samnefnt fyrirtæki, sem er í meirihlutaeigu rússneska orkurisans Gazprom. Hlé hefur verið gert á því nú vegna þess að Eystrasaltið er ísilagt eins og er en Neptune heldur aftur utan undir vor. Nordstream undirbýr lagningu einhverrar stærstu gasleiðslu sem um getur, frá rússnesku borginni Vyborg, sem er rétt norðan St. Pétursborgar innst í Kirjálabotni, til Greifswald í Þýskalandi.
Langmest af því gasi sem Gazprom selur til landa í vesturhluta Evrópu er flutt um leiðslu í gegnum Úkraínu en ýmis vandkvæði hafa verið á þeim flutningum eins og fram hefur komið í fréttum síðustu mánuði. Skipverjar á Neptune hafa unnið við skoðun sjávarbotnsins; vitað er að þar eru mörg skipsflök og gamlar sprengjur og komast þarf að því hvernig best er að losna við þá aðskotahluti áður en leiðslan verður lögð. Breytingum á Harðbak verður lokið í byrjun maí í vor og fer skipið þá strax frá Akureyri til starfa erlendis. Ágúst Guðmundsson, framkvæmdastjóri Neptune, segist ekki geta greint frá því strax hvar fyrsta verkefnið verður.

Morgunblaðið. 27 febrúar 2009.

05.01.2017 12:14

Gufubáturinn Elín. LCDW.

Flóa og Gufubáturinn Elín var smíðuð í Rostock í Þýskalandi árið 1890. Stál og járn. 50 brl. 2 þjöppu gufuvél. Eigandi var Fr. Fischer stórkaupmaður í Kaupmannahöfn frá maí árið 1893. Kom Elín til Reykjavíkur 22 maí sama ár. Skipið hét áður Einigkeit. Elín var í áætlunarferðum í Faxaflóa, frá Reykjavík til Akraness, Borgarness, Suðurnesja og til Straumfjarðar. Flutti þá farþega, póst og vörur. Skipið var einnig í förum til Vestmannaeyja og til Víkur í Mýrdal. Elín var skráð í Kaupmannahöfn og áhöfn hennar var alla tíð dönsk. Skipið strandaði í Straumfirði 21 september 1895, skemmdist töluvert og var dæmt ósjófært og selt sem strandgóss. Jón Jónsson skipstjóri í Melhúsum á Seltjarnarnesi keypti skipið á strandstað og er sagður hafa dregið skipið til Reykjavíkur á seglskipi sínu, Njáli. Selt eftir það Ottó Wathne útgerðar og kaupmanni á Seyðisfirði. Heimildir herma að Wathne hafi látið skip sitt, Egil draga Elínu til Austfjarða, en þaðan átti að fara með hana til viðgerða í Noregi. Önnur saga er hins vegar sögð í Seyðisfjarðarblaðinu Austra. Þar er því haldið fram að Friðrik Wathne (sonur Ottós) hafi siglt skipinu austur og þar hafi verið gert við það. Var skipinu haldið út til fiskveiða þaðan og einnig notað sem "hleypiskúta"(Ferja ?). Frá árinu 1926-27 er skipið í eigu T. Hoffmann Olsen í Kaupmannahöfn, heitir þá Akranes SI 24. Árið 1928 er skipið í eigu Magnúsar Ólafssonar á Ísafirði, heitir þá Elín ÍS 472. Skipið var talið ónýtt árið 1934-35.


Flóa og gufubáturinn Elín.                                                                           Ljósmyndari óþekktur.

                  Gufubáturinn Elín

Miklar hafa oss borizt kvartanir um hana, en þó mest um ólipurleik og rustaskap formanns og bryta, og ráðum vjer vinsamlega útgerðarmanninum það heilræði, að láta þá ekki stæla þá sömu á "Laura", og sízt með þvi að reiða hnefana og viðhafa sjóarahótanir við farþega, hvað lítill meiningar munur sem yrði, því kunna Iandar vorir illa, því hjer hafa þeir land undir fæti, þó ekki sjeu, kaupfjelagsmenn. (Það er kunnugt að "Elín" gerði fyrst ókeypisferð með þá). Vjer höfum ekki verið um borð í "Elínu" síðan í Kaupmannahöfn.

Reykvíkingur. 1 ágúst 1893.

                      Eldeyjarför

Árið 1894 er frá því sagt, að flóabáturinn "Elín", sem hét í höfuðið á landshöfðingja frúnni, hefði farið þrjár ferðir austur í Vík og komið við í Eyjum, Stokkseyri og Eyrarbakka. Seint í maí var "Elín" á vesturleið og kom við í Eyjum. Bræðurnir Stefán og Ágúst í Ási tóku sér far með "Elínu" og Hjalti Jónsson. Höfðu þeir léttbát með í förinni. Þeir fóru af skipinu við Eldey. Hófst þá hin fræga Eldeyjarganga.

Fylkir. Jólablað 1970.

         Gufubáturinn Elín strandaður

Hana sleit upp á Straumfirði laugardagsmorguninn 21. þ. mánaðar í útsunnanveðri, bar þar á stein við Búðarey, kom gat á bumbinn á bakborða skammt fyrir neðan sjávarborð og sprakk töluvert út frá á tvær hendur. Troðið var upp í gatið og losnaði báturinn aptur af steininum með aðfallinu um kveldið, hjelzt við fyrir akkerum nóttina eptir, en á sunnudagsmorguninn í ofsahviðu biluðu þau og misstu hald og varð þá að hleypa bátnum á land innst í Straurnfjarðarvognum, þar sem grjótlaust er, en djúpur leir. Liggur hann þar fastur og mun naumast geta losnað fyr en stórstreymt verður aptur, ef hann losnar nokkurn tíma, enda líklegra, að hann verði að strandi fyrir fullt og allt hvort sem er.
Vafalaust tekið fyrir allar ferðir hans framar í haust, hvernig sem fer. Það er í kolastíunni, sem gatið kom á, og því illt að komast fyrir, hvort meira hefir að orðið, svo sem að máttarbönd sjeu í sundur, fyr en kolunum er rutt frá, en þó hugðu skipverjar það vera á 2 stöðum, og mun ekki verða við það gert hjer, þó gatið hefði mátt bæta.
Skipskrokkurinn er allur af járni, bæði máttarbönd og annað. Báturinn var búinn að athafna sig á Straumfirði á föstudaginn, hafði tekið þar nokkra farþega og var kominn af stað áleiðis inn í Borgarnes, en varð að snúa aptur við skerin út af Straumfirði vegna ósjóar og myrkurs. Lá síðan þar inni á legunni um nóttina við akkeri og 2 landfestar. Bilaði sú, sem áveðurs var, um morguninn eptir, þannig, að jarðfast bjarg, er henni var brugðið um, sprakk og losnaði eða hefir verið áður sprungið, en svigrúm ekkert fyrir bátinn og hann jafnharðan kominn upp í urðina hinum megin; legan er örmjó, lítið meira en skipslengd. Fjöldi farþega beið bátsins í Borgarnesi og eru nú komnir hingað, landveg og sjóveg, á flutningum yfir firðina, og sumt af Akranesi.

Ísafold. 25 september 1895.

                  Þótti óhentugt skip

Gufubáturinn "Elín" þótti jafnan óhentugur til ferða um flóann, fremur slæmur í sjó að leggja, og skýlislaus fyrir farþega, svo að margir voru sáróánægðir með hann, en nú er vonandi, að gufubátur sá, sem kemur í stað "Elínar", fullnægi betur kröfum tímans.

Þjóðviljinn ungi. 12 október 1895.

04.01.2017 20:03

1038. Álftafell SU 101. TFYL.

Álftafell SU 101 var smíðaður hjá V.E.B. Elber Werft í Boizenburg í A-Þýskalandi árið 1967. 217 brl. 660 ha. Lister díesel vél. Fyrsti eigandi var Gídeon h/f í Vestmannaeyjum frá 20 október sama ár, skipið hét Gídeon VE 7. Selt 31 desember 1969, Álftafelli h/f á Stöðvarfirði, skipið hét Álftafell SU 101. Selt til Noregs og tekið af skrá 3 maí árið 1976.


Álftafell SU 101 á leið inn til Vestmannaeyja með loðnufarm 10 febrúar 1972. (C) Sigurgeir Jónasson.


Álftafell SU 101 á leið til Eyja 10 febrúar 1972.                                            (C) Sigurgeir Jónasson.

03.01.2017 14:17

303. Auðbjörg NK 66.

Auðbjörg NK 66 var smíðuð á Norðfirði árið 1935 af Sigurði Þorleifssyni. Eik og beyki. 15 brl. 16 ha. Wichmann vél. Eigendur voru Jakob Jakobsson skipstjóri, Ásmundur Jakobsson og Sveinn Jónsson í Neskaupstað frá 9 mars sama ár. Ný vél (1945) 66 ha. Kelvin díesel vél. Báturinn var gerður út m.a. til síldarleitar og síldarmerkinga. Báturinn var seldur 25 október 1961, Ásmundi Jakobssyni í Reykjavík, hét Auðbjörg RE 266. Báturinn eyðilagðist í Reykjavíkurhöfn árið 1967 og var síðan brenndur.


Auðbjörg NK 66 í bóli sínu á Norðfirði.                                                             (C) Karl Pálsson.


Auðbjörg NK 66 með fullfermi síldar á Norðfirði.                                      Ljósmyndari óþekktur.


Jakob Jakobsson skipstjóri við síldarmerkingar á Auðbjörgu NK. Ljósm. óþekktur.


              Jakob Jakobsson skipstjóri

 "Það sem einkenndi föður minn sem sjómann var fyrst og fremst það að hann leit á sjóinn og bátinn sem sitt vinnusvæði. Hann var aldrei neitt að flýta sér í land eins og ýmsir aðrir starfsbræður hans. Ég held að þetta viðhorf hans hafi mótast þegar hann var á skútunum, en á þeim var alltaf litið svo á að það væri landið sem væri hættulegt. Þeir sem ávallt höfðu verið á veikbyggðum smábátum, höfðu hinsvegar tilhneigingu í þá átt að hugsa um það í hverjum róðri að koma sér í land sem fyrst. í þeirra huga stafaði ógnin frá hafinu. Það er sem sagt staðreynd að faðir minn var ekki eins landbundinn og aðrir sjómenn eystra og hann var alltaf í sínu besta skapi út á sjó."

 Jakob Jakobsson fiskifræðingur um föður sinn Jakob Jakobsson skipstjóra og útgerðarmann í Neskaupstað.

 Sjómannadagsblað Neskaupstaðar

02.01.2017 09:13

B. v. Goðanes NK 105 ferst við Færeyjar.

Í dag eru liðin 60 ár frá því að Nýsköpunartogarinn Goðanes NK 105 frá Neskaupstað strandaði á blindskerjum í minni Skálafjarðar í Færeyjum er Flesjar heita. Á nýársdag árið 1957 lagði togarinn af stað frá heimahöfn sinni, Neskaupstað og tók stefnuna á haf út. Ferðinni var heitið til Færeyja, en þangað átti að sækja 14 Færeyska sjómenn sem verið höfðu skipverjar á Goðanesi þá um veturinn. Þegar togarinn lagði frá bryggju í Neskaupstað voru rétt tvö ár liðin frá því að togarinn Egill rauði hafði lagt þaðan af stað í þá ferð, sem endaði undir Grænuhlíð, og aðeins rúmlega tíu ár frá því að Goðanes kom fyrst til heimahafnar, en það var á annan dag jóla árið 1947. Goðanes var smíðaður hjá Cook Welton & Gemmell Ltd í Beverley á Englandi árið 1947 fyrir samnefnt hlutafélag í Neskaupstað. 655 brl. 1.000 ha. 3 þennslu gufuvél. Goðanes var einn af tíu togurum sem smíðaðir voru fyrir Íslendinga í Beverley á árunum 1947-48.

Goðanes NK 105 að koma til hafnar í Neskaupstað árið 1955.                        (C) Björn Björnsson. 

Ekki segir af ferðum Goðaness yfir hafið á leið til Færeyja. Veður var þó fremur slæmt og sjólag illt. Þegar skipið nálgaðist eyjarnar var foráttubrim við þær og farið að ganga á með dimmum éljum. Pétur Hafsteinn skipstjóri, hafði þá samband við hafnaryfirvöld í Þórshöfn og spurðist fyrir um ástandið í höfninni þar. Sökum ókyrrðar í höfninni þar, ákvað Pétur skipstjóri að leita betri hafnar, Rúnavíkur í Skálafirði, enda var skipið komið í mynni fjarðarins og styst þangað. Ekki var að sjá á sjókortum sem um borð voru, annað en að siglingaleiðin inn Skálafjörð til Rúnavíkur væri greið. Rétt áður hafði Goðanes mætt togaranum Austfirðingi við Mjóvanes á leið norður sundið, en togarinn var á heimleið eftir sölutúr til Englands. Ekki hafði Goðanes siglt lengi inn Skálafjörð er skipið tók niðri. Í fyrstu virtist það strjúkast við sker, en síðan tók það harkalega niðri og þrátt fyrir að vélin væri þá komin á fulla ferð afturábak, haggaðist togarinn ekki á skerinu. 


Goðanes NK 105 á Norðfirði árið 1955.                                                       (C) Björn Björnsson.

Þungur sjór hefur verið á Skálafirði, því jafnskjótt og skipið tók niðri á grynningunum, gekk sjór stöðugt yfir það, meira og minna, enda tók skipið brátt að síga að aftan. Togarinn strandaði stundarfjórðungi fyrir klukkan 9, en árangurslausar tilraunir voru gerðar til þess að koma skipsbrotsmönnum til hjálpar, allt fram undir klukkan hálf fimm í gærmorgun, en þá tókst að skjóta björgunarlínu, sem skipsbrotsmenn náðu. Þeir voru þá allir í brúnni, og togarinn tekinn að sökkva mjög að aftan, en ólög gengu yfir hann. Hófst björgunarstarfið síðan og um klukkan 6 í gærmorgun var búið að bjarga 15 skipbrotsmönnum um borð í færeyska skipið Rok.
Er hér var komið björgunarstarfinu báðu Goðanesmenn um að björgun skipbrotsmanna yrði hraðað svo sem föng væru á. Skipið væri að því komið að liðast í sundur undir ólögunum. Báðu Goðanesmenn og um að Færeyingarnir reyndu að koma nær hinu strandaða skipi á trillubátum, sem komnir voru, og vera til taks ef með þyrfti. Var björgunarstarfinu síðan enn haldið áfram. Hálftíma síðar, eða um það bil voru 18 skipbrotsmenn komnir yfir i Rok, og því enn sex menn eftir á flakinu. 


Goðanes NK 105 við innri bæjarbryggjuna í Neskaupstað.                                 (C) Björn Björnsson.

Var skipið þá mjög illa farið, enda gerðist það nú með skjótum hætti, að það valt út af skerinu og sökk og fóru mennirnir allir í sjóinn. Voru nú trillubátarnir til taks. Þeim tókst að bjarga fimm þessara manna, en hinn sjötti fannst ekki. Var það Pétur Hafsteinn Sigurðsson, skipstjóri.
Voru skipbrotsmenn nú fluttir í land á Austurey, en þar er Skálafjörður, ekki í Sandey, eins og hermt var í blaðinu í gær. Þaðan voru þeir fluttir til Þórshafnar, sem er ekki löng ferð. Voru þeir þangað komnir um klukkan 10 í gærmorgun.
Í Þórshöfn, þar sem fréttaritari Ríkisútvarpsins átti tal við 1. stýrimann á Goðanesi, Halldór Halldórsson, sagði Halldór m.a., að hann hafi verið meðal þeirra sex, er voru á skipsflakinu er það sökk og hann hafi séð það síðast til skipstjórans unga, Péturs Hafsteins, að hann var að hjálpa tveim skipsmönnum að komast í björgunarstólinn, en þá var það sem flakið valt út af skerinu og sökk skyndilega.


Skipbrotsmennirnir af Goðanesi.                                            Myndin er tekin í Þórshöfn í Færeyjum.

Halldór Halldórsson, stýrimaður, sagði ennfremur frá þvi, að vegna þess hve togarinn kastaðist mikið til á blindskerinu er ólögin komu á skipið, hafi skipsmönnum mistekizt að koma öðrum björgunarbátnúm út. Var hann á hvolfi, er hann kom í sjóinn. Í hinum brotnaði botninn, er hann var kominn niður. Einnig skýrði hann frá því, að þeim hafi tekizt að losa stóran björgunarfleka, sem var aftan á skipinu og hafi hann verið bundinn við afturenda skipsins. En svo hafi skipið sigið skyndilega svo mikið niður að aftan, að skipstjórinn hafi gefið þeim mönnum er þar voru skipun um að yfirgefa bátapallinn í skyndi. Varð þá flekanum ekki náð. Fóru skipbrotsmenn þá allir inn í brúna og voru þar unz yfir lauk og Goðanes sökk. Ekki var neinn gúmmíbjörgunarbátur á togaranum. Fréttaritari Mbl. í Neskaupstað sagði í gær, að fregnin hefði borizt bæjarbúum árdegis í gær og hefðu þá fánar víða verið dregnir í hálfa stöng í bænum.
Hinn ungi skipstjóri, Pétur Hafsteinn, átti heima þar í bænum. Hann var sonur Sigurðar Bjarnasonar og konu hans Guðlaugar Jónsdóttur, sem bæði eru komin á efri ár. Einnig lætur hann eftir sig unnustu sína, Elísabetu Kristinsdóttur, sem einnig er Norðfirðingur, og áttu þau eitt barn á öðru ári, sem skírt var á jólunum.


Pétur Hafsteinn Sigurðsson skipstjóri. Ljósmyndari óþekktur.

Pétur Hafsteinn var stýrimaður á Agli rauða, er hann fórst undir Grænuhlíð í fyrravetur. Pétur Hafsteinn var undir venjulegum kringumstæðum 1. stýrimaður á Goðanesi, en skipstjórinn, Ólafur Aðalbjörnsson, var nú í jólafríi. Var Pétur Hafsteinn mjög dugandi skipstjórnarmaður. Einmitt um þessar mundir var hann að láta byggja fyrir sig og tengdaföður sinn, Kristinn Marteinsson, 60 tonna vélbát og mun Pétur Hafsteinn hafa ætlað að vera skipstjóri á bátnum. Hann var aðeins 24 ára að aldri. Er sár harmur kveðinn að fjölskylduliði hans. Togarinn Goðanes var, eins og kunnug; er, einn nýsköpunartogaranna. Fyrir Neskaupstað er skiljanlega mikill skaði að því að hafa nú misst báða togara sína á um það bil einu ári.
Skipstjórinn á Færeyska skipinu, Vesturhavið Blíða, Jakob Andreas Vang sagði frá því stuttu síðar að skerin sem Goðanes strandaði á og hétu Flesjar, væru einu skerin í öllum firðinum og væru þau nokkuð úr siglingaleið. Sagði hann þau ekki koma fram í ratsjá nema í logni, og því engin von til þess að þau sæjust þannig kvöldið sem Goðanes strandaði. Kom þessi vitneskja heim og saman við það sem upplýstist í sjóréttarhöldum yfir þeim sem björguðust, en þau voru haldin í Neskaupstað, strax og skipbrotsmennirnir komu þangað.

Heimildir; Morgunblaðið. 4 janúar 1957.
                  Þrautgóðir á raunastund. V bindi.
                  

        Togarinn Goðanes ferst við Færeyjar

        Skipstjórinn, Pétur Hafsteinn Sigurðsson, drukknaði

Í annað sinn á tæpum tveim árum, er Neskaupstaður harmi lostinn bær vegna stórslysa. Í janúar í hitteðfyrra fórst annar togari bæjarins, og nú hefur sú ógæfa dunið yfir, að hinn togarinn hefur farizt líka og með honum ungur efnismaður. Norðfirðingar eiga allir um sárt að binda vegna þessara stórslysa, en þó engir sem þeir, er misst hafa ástvini sína í þessum slysum.
Klukkan um 5 á nýársdag lagði togarinn Goðanes úr höfn hér í Neskaupstað og var förinni heitið til Færeyja í þeim erindagerðum að sækja sjómenn. Með skipinu voru 24 menn, þar af 7 færeyskir sjómenn. Fyrsti stýrimaður skipsins, Pétur Hafsteinn Sigurðsson, var skipstjóri í þessari hinstu ferð þess. Um kl. 9 í fyrrakvöld strandaði Goðanes í minni Skálafjarðar. Veðri var svo háttað, að stinningskaldi var á, mikill sjór og dimmviðri. Þegar voru send út neyðarskeyti og komu mörg skip á strandstaðinn, þar á meðal togarinn Austfirðingur. Ekki verður björgunin rakin hér í einstökum atriðum, en snemma í gærmorgun hafði tekizt að ná 18 mönnum í björgunarstóli um borð í færeyska skútu. Var þá skipið mjög tekið að liðast og sýnilegt að það mundi sökkva innan skamms. Bað þá loftskeytamaðurinn, að reynt yrði að senda litla báta sem næst flakinu. Um klukkan hálfsjö í gærmorgun brotnaði svo skipið og sökk, en trillubátar, sem sendir höfðu verið á vettvang, björguðu 5 mönnum, en skipstjórinn, Pétur Hafsteinn Sigurðsson, fórst með skipinu. Hafði hann til hinztu stundar unnið að því að hjálpa félögum sínum í björgunarstólinn. Skipbrotsmennirnir munu koma heim með Austfirðingi væntanlega í kvöld eða nótt. Pétur Sigurðsson var aðeins 24 ára þegar hann fórst. Hann fæddist hér í bænum 10. maí 1932 og voru foreldrar hans hjónin Guðlaug Jónsdóttir og Sigurður Bjarnason. Pétur var heitbundinn Elísabetu Kristinsdóttur og áttu þau einn son, Kristinn, tæplega misserisgamlan. Bróður átti Pétur einn, Birgi, sem lengi hefur verið stýrimaður á Goðanesi, en er nú ráðinn stýrimaður á nýja togarann. Er þessum ástvinum Péturs hinn sárasti harmur kveðinn við hið sviplega og óvænta fráfall hans. Flytur Austurland þeim öllum og öðrum nánustu ættingjum og venzlamönnum Péturs innilegustu samúðarkveðjur, og þykist þar mæla fyrir munn allra bæjarbúa. Allt frá því Pétur var kornungur lagði hann stund á sjó. Hann var 2. stýrimaður á Agli rauða þegar hann fórst. Annar maður, sem í skipreikanum lenti, Axel Óskarsson, loftskeytamaður, var einnig á Agli rauða. Þó ekki séu glöggar fréttir fyrir hendi af björgunarstarfinu og aðstöðu til björgunar, verður ekki annað séð, en að Færeyingar og aðrir, sem að hafa unnið, hafi unnið mikið björgunarafrek, sambærilegt við ýms glæsilegustu björgunarafrek hér við land. Sjópróf vegna þessa hörmulega slyss munu fara fram hér í bæ og hefjast líklega á morgun.

Austurland. 4 janúar 1957.

  Skipbrotsmennirnir af Goðanesi komnir til Neskaupstaðar

Í gærkvöldi kl. 5,30 kom togarinn Austfirðingur með skipsbrotsmennina af togaranum Goðanesi, sem fórst við Færeyjar. Allir skipsbrotsmennirnir voru við góða heilsu. Reynt var í gærkvöldi að hafa samband við skipsbrotsmenn og fá hjá þeim upplýsingar um nánari tildrög slyssins og nánari frásögn af björguninni, en þeir vörðust allra frétta. Sjópróf munu hefjast í málinu þar eystra í dag. Togarinn Austfirðingur hélt þegar úr höfn og beint á veiðar og verður skýrsla tekin af honum seinna er hann kemur í höfn næst.

Morgunblaðið. 5 janúar 1957.


Flettingar í dag: 980
Gestir í dag: 251
Flettingar í gær: 1261
Gestir í gær: 283
Samtals flettingar: 1295759
Samtals gestir: 361462
Tölur uppfærðar: 15.12.2018 22:29:12