13.12.2020 11:47

2 m. kt. Hákon RE 113. LBPH.

Kútter Hákon RE 113 var smíðaður í Rye í Sussex á Englandi árið 1878. Eik. 74 brl. Hét fyrst hér á landi Haraldur og fékk einkennisnúmerið MB 1 árið 1903 eða 1904. Hét áður William Boyes H 1182 og var í eigu T. Doyle Ltd. í Hull og var gerður út þaðan. Fyrsti eigandi hér á landi var Böðvar Þorvaldsson á Akranesi frá apríl árið 1897. Skipið var keypt frá Hull, sennilega af Geir Zoega kaupmanni og útgerðarmanni í Reykjavík fyrir Böðvar. Árið 1901 keyptu Einar Ingjaldsson á Bakka og Björn Hannesson, Litlateigi á Akranesi skipið. Skipið var selt 1907, Árna Kristni Magnússyni, Eyjólfi Eyjólfssyni, Carli Bjarnasen og Þórði Pjeturssyni í Reykjavík. Selt 24 maí 1907 Árna Magnússyni og Þórði Pjeturssyni í Reykjavík. Selt 6 október 1910, Firmanu H.P. Duus í Reykjavík. Fékk þá nafnið Hákon RE 113. 57 ha. Alpha vél var sett í skipið, óvíst hvenær, gæti hafa verið á árunum eftir fyrra stríð. Selt 1920, hf. Hákon ( Geir Sigurðsson og fl. ) í Reykjavík. Skipið strandaði við Grindavík 9 maí árið 1926. Áhöfnin, 21 maður, bjargaðist í skipsbátnum til lands við vitann á Reykjanesi eftir 9 klukkustunda hrakninga.


Kútter Hákon RE 113.                                                                                    (C) Magnús Ólafsson.

                   Skipakaup

"William Boyes" 75,64 brl, skipstjóri Jörgensen til G. Zoega. Keypt í Englandi til fiskiveiða.

Ísland. 18 tbl. 1 maí 1897.

        Þilskipið "Hákon" strandar                            við Grindavík
                Menn komust af 

Á sunnudagsnóttina var, var fiskiskipið "Hákon" hjeðan úr Reykjavík á leið heih af veiðum sunnan fyrir land. Um nóttina gerði, eins og kunnugt er, grenjandi norðan byl, mestu stórhríðina sem hjér hefir komið sunnanlands um mörg ár. Á sunnudagsmorguninn um kl. 9, kendi "Hákon" grunns. Var svarta bylur og vissu skipverjar ekki fyrr en þeir voru strandaðir skammt frá Hrauni, innsta bæ í Grindavík, rétt fyrir austan Þórkötlustaðanes. Steytti skipið á skeri og kom strax sjór í það. Engin tiltök fannst skipverjum að komast í land, því brim var mikið, en sást þó óglöggt fyrir hríðarbylnum. Lögðu þeir því í skipsbátinn, 21 að tölu, og reyndu að komast vestur með landi. Tókst þeim það, og eftir 9 klukkustunda ferð í stórhríð og brimi, lentu þeir upp á líf og dauða í bás einum hjá litla vitanum á Reykjanesi og komust heilu og höldnu í land.
Þaðan fóru þeir gangandi heim að Reykjanesi til vitavarðar. Var þar vel tekið á móti þeim. En þeir voru allmjög þjakaðir, blautir og kaldir, því sumir höfðu verið verjulausir. Á mánudagsnóttina voru þeir hjá vitaverði, en fóru í gærmorgun til Gringavíkur til þess að líta á skipið. Það mun vera mikið brotið, eftir því sem morgunblaðið frjetti í gær, var það allt að framan. Það var með 7 þúsund af fiski.
"Hákon" var byggður 1878 í Englandi og var keyptur hingað til lands 20 árum síðar. Hann er 74 smálestir brúttó. Eigandi hans var nú Geir Sigurðsson skipstjóri og fleiri. Hann mun hafa verið vátryggður sæmilega.

Með "Hákon" er nú farið síðasta þilskipið af gamla tæginu sem var eftir orðið hjer í Reykjavík.

Morgunblaðið. 11 maí 1926.

 

12.12.2020 09:12

B.v. Hávarður Ísfirðingur ÍS 451. LBKV / TFIC.

Botnvörpungurinn Hávarður Ísfirðingur ÍS 451 var smíðaður hjá Cochrane & Sons Ltd í Selby á Englandi árið 1919. 314 brl. 600 ha. 3 þennslu gufuvél. Smíðanúmer 885. Hét fyrst Daniel McPherson og var í eigu breska flotans. Seldur árið 1919-20, Pickering & Haldane's Steam Trawling Co Ltd í Hull, fékk þá nafnið Lord Halifax H 79. Skipið var selt í janúar árið 1925, Togarafélagi Ísfirðinga h/f á Ísafirði, fékk nafnið Hávarður Ísfirðingur ÍS 451. 18 febrúar 1936 er skráður eigandi h/f Hávarður á Ísafirði, sama nafn og númer. Selt 29 desember 1938, h/f Val á Ísafirði, hét Skutull ÍS 451. Selt 20 mars 1942, Hlutafélaginu Aski í Reykjavík, hét Skutull RE 142. Ísfirðingar tóku togarann Þorfinn RE 33 upp í kaupin. Árið 1948 stóð til að selja Skutul til Oddsson & Co í Hull, (Jón Oddsson skipstjóri) en þau kaup gengu til baka. Mun togarinn hafa legið í höfn í Hull þar til hann var rifinn í brotajárn árið 1952.


B.v. Hávarður Ísfirðingur ÍS 451 á toginu.                                                 (C) Guðbjartur Ásgeirsson.

             Nýr botnvörpungur

Hávarður Ísfirðingur, hinn nýi botnvörpungur Ísfirðinga, kom hingað í gær frá Englandi.

Dagblað. 21 tbl. 25 febrúar 1925.


B.v. Hávarður Ísfirðingur ÍS 451.                                                             (C) Guðbjartur Ásgeirsson.

          Frá Hávarði Ísfirðingi

Svo er sagt, að hann sé í bestu togara röð eftir stærð. Kom inn 11. þ. m. úr sinni fyrstu veiðiför, eftir 12 daga útivist, með 92 tunnur lifrar. Leggur upp í Viðey meðan hann veiðir fyrir sunnan. En þegar hingað kemur mun hann leggja upp í Hæsta. Sennilega verður sá fiskur Hávarðar, sem í Viðey er saltaður, fluttur hingað til verkunar. Fari svo er vonandi að Loptur, rían, geti haft eitthvað að telja í sumar á reitunum í Hæsta.

Skutull. 13 tbl. 27 mars 1925.


B.v. Hávarður Ísfirðingur á siglingu.                                                   (C) Guðbjartur Ásgeirsson.

           Togarafélag Ísfirðinga,
         hf. Hávarður og hf. Valur

Togarafélag Ísfirðinga h.f gerði út togarann Hávarð Ísfirðing frá 1925, en félagið komst í þrot árið 1935. Landsbankinn tók þá togarann af því og gerði hann út sjálfur um stuttan tíma. Síðan var hlutafé félagsins aukið og nafni þess breytt í Hf. Hávarður, um leið og bæjarsjóður Ísafjarðar gerðist hluthafi. Skemmst er frá því að segja að Hf. Hávarður fór á hausinn árið 1938. Forráðamönnum bæjarins þótti samt sem ekki mætti missa skipið úr bænum, og var þá stofnað nýtt hlutafélag um rekstur þess, og hlaut það nafnið Valur. Það fékk togarann, hann var skírður upp og nefndur Skutull og félagið gerði hann út um nokkurra missera skeið eða þar til síðla árs 1941, þegar hann var seldur til Reykjavíkur. Lá svo togaraútgerð frá Ísafirði niðri þar til Ísborgin kom árið 1948.

Heimild: 4. bindi Sögu Ísafjarðar.

 

06.12.2020 09:20

Hulltogarinn Japan H 580 strandar á Brunasandi í Vestur Skaftafellssýslu.

Það var aðfaranótt hins 4 nóvember árið 1908 að breski togarinn Japan H 580 frá Hull strandaði á Fossfjöru á Brunasandi í Vestur Skaftafellssýslu. Áhöfn togarans, 12 skipverjar, komust í land og héldu út á sandauðnina í leit að mannabyggð. Mörg hafa skipin strandað við hafnlausa suðurströnd Íslands og í mörgum tilfellum hefur enginn orðið til frásagnar um hrakninga skipbrotsmanna sem komist hafa á land en orðið úti á söndunum, látist úr vosbúð og kulda eða frosið í hel. Þeir voru heppnir skipverjarnir á Japan, því nokkrum árum áður hafði Thomsen konsúll í Reykjavík látið setja niður stikur sem leiðbeindu hröktum sjófarendum til byggða. Það voru einmitt þessar stikur sem björguðu 10 skipverjum af togaranum og leiddu þá til byggða, að Orrustustöðum og bænum Sléttabóli, báðir á Brunasandi. 2 skipverjar örmögnuðust og urðu úti á sandinum.
Togarinn Japan H 580 var smíðaður hjá Cook Welton & Gemmell Ltd í Beverley á Englandi árið 1904. 249 brl. 76 n.h.p. (450 ha. ?) 3 þennslu gufuvél. Smíðanúmer 57. 38,6 m. á lengd og 6,7 m. á breidd. Togarinn var í eigu Pickering & Haldane´s Steam Trawling Co í Hull.


S.t. Japan H 580.                                                                                Ljósmyndari óþekktur.


S.t. Japan H 580.                                                                                    Ljósmyndari óþekktur.


Flak togarans komið nánast á kaf í sandinn.                                           Ljósmyndari óþekktur.

            Strand á Brunasandi

Skrifað er austan af Síðu 6. þ. m.: " Aðfaranótt 4. þ. m. strandaði botnvörpungurinn ,,.Japan" frá Hull, skipstjóri Charles Cook, á Fossfjöru. Það var þá slyddubylur og afskaplegt rok. Skipið strandaði kl. 3 um nóttina, en kl. 8 um morguninn yfirgáfu mennirnir skipið og fóru að leita byggða. Þá var sama veður, nema rigning. Þeir urðu að vaða langar leirur, sem liggja ofan við fjöruna, og sukku sumstaðar í mitti, en þar fyrir ofan taka við sandhólar með vatnsleirum á milli með sandbleytum. Þá urðu þeir ósáttir um stefnuna, er þeir komu þangað, því ekkert sá fyrir sandbyl, og skyldu, fór skipstjóri við sjötta mann austur, en stýrimaður við sjötta mann vestur. Eftir að hafa gengið nokkuð lengi, rakst skipstjóri á eina af stikum þeim, er settar eru niður að tilhlutun Thomsens konsúls í Reykjavík, og gátu þeir svo fylgt þeim alla leið heim að Orustustöðum; þangað komu þeir nálægt kl. 2.30. um daginn. hungraðir, votir og komnir að niðurfalli, og var þeim hjúkrað þar eftir föngum, en þeir fluttir daginn eftir að Fossi, til hreppstjórans. Þar talaði ég við skipstjóra og sagði hann, að þeir ættu stikunum lífið að þakka, því án þeirra hefðu þeir ekki náð til byggða, og einn hásetinn, sem var sænskur, sagði mér, að hann hefði ekki getað gengið lengur en sem svaraði 10 mínútum; hann hefði verið farinn að detta hvað eftir annað af þreytu.
Ég sagði þeim af sæluhúsinu á Skeiðarársandi og að Thomsen konsúll hefði í huga, að koma einnig upp sæluhúsi á þessum fjörum, og virðist það nú tímabært, því þessi flokkur týndi einum manninum í sandhólunum. Hann drógst aftur úr sökum þreytu og var hans leytað af 10 mönnum allan næsta dag og fannst hann eigi, en aftur fannst stýrimaðurinn, foringi hins flokksins, dauður; voru vitin full af sandi og lá hann upp í loft, en hina mennina úr flokki hans fann bóndinn á Sljettabóli (sem er sunnar og vestar á Brunasandi en Orustustaðir) og menn hans til og frá á stangli; voru þeir að leita að þeim fram í myrkur og höfðu þá fundið alla, eins og áður segir, daginn eftir. Í dag eru 5 menn að leita þess, sem vantar. Aðfaranótt 5. þ. m. var gott veðar og ekkert frost, og þó dó þessi maður, sem fundinn er, af hungri, þreytu og kulda, mittisvotur eða meira. Það er seigpínandi dauðdagi. Síra Magnús á Prestsbakka var ný búinn að láta rétta við stikur Thomsens konsúls frá Orustustöðum og suður að Hvalsýki og var ein þeirra brotin, en á henni var mynd af bæ og áttavísunarmerki, og lét síra Magnús negla hana saman og reisa upp. En það var hún, sem glæddi mest von þeirra um að þeir væru á réttri leið til bæja, og hvatti þá til að gjöra sitt ítrasta til að ná þangað". 

Reykjavík. 53 tbl. 24 nóvember 1908.

29.11.2020 10:09

B.v. Egill Skallagrímsson RE 165. TFAC.

Nýsköpunartogarinn Egill Skallagrímsson RE 165 var smíðaður hjá Cochrane & Sons Ltd í Selby á Englandi árið 1947 fyrir hf. Kveldúlf í Reykjavík. 654 brl. 1.000 ha. 3 þennslu gufuvél. Kom fyrst til heimahafnar sinnar, Reykjavíkur hinn 18 júní sama ár og var sá fjórði í röðinni sem kom til landsins. Seldur í desember 1970, Jóni Hafdal og Haraldi Jónssyni í Hafnarfirði, sama nafn og númer. Nafnabreyting varð á skipinu snemma árs 1972, hét þá Hamranes GK 21. Flestum er nú kunn örlög þessa skips og oft var talað um "Helför" Egils Skallagrímssonar og málaferlin sem fylgdu í kjölfarið vegna þessa skipstapa, en þau verða tekin fyrir síðar.

Bátapallur var smíðaður á Egil einhvern tímann eftir 1950 og var það aðallega gert vegna síldveiða skipsins. Einnig var settur bátapallur á svipuðum tíma á þrjá aðra nýsköpunartogara en þeir voru, Elliði SI 1, Ísborg ÍS 250 og Surprise GK 4.


Nýsköpunartogarinn Egill Skallagrímsson RE 165.                                           (C) Gísli Bjarnason.

  "Egill Skallagrímsson" kom í gær

Fjórði nýsköpunartogarinn sem byggður er í Bretlandi sigldi fánum skreyttur inn á ytri höfn milli klukkan sex og sjö í gærkveldi. Þessi togari heitir Egill Skallagrímsson RE 165 og er eign h.f. Kveldúlfur. Egill Skallagrímsson er byggður eftir sömu teikningu og hinir fyrri nýsköpunartogarar sem komnir eru. Innrjetting skipsins er þó nokkuð öðruvísi en hinna togaranna m. a. er neðri lúkarinn þrefaldur í stað þess að vera einfaldur. Hvílur eru fyrir 42 skipverja. Egill Skallagrímsson lagði af stað frá Hull s. l. laugardag en kom við í Shields til þess að taka olíu, en þaðan var hann 84 klst. til Reykjavíkur. Skipstjóri á Agli Skallagrímssyni verður hinn þjóðkunni sjósóknarmaður Kolbeinn Sigurðsson. Hann hefir verið skipstjóri á Kveldúlfstogaranum Þórólfur frá því að fjelagið keypti skipið. Fyrsti stýrimaður verður Eyjólfur Ólafsson og fyrsti vjelstjóri Jóhann Jónsson.

Morgunblaðið. 19 júní 1947.


Egill Skallagrímsson RE 165 nýsmíðaður á Humberfljóti.              (C) Cochrane & Sons Ltd í Selby.

           Giftusamleg björgun

Föstudaginn 21. janúar s.l. strandaði vélskipið Gunnvör frá Siglufirði á Kögrinum vestra. Var það um kl. 18 að kvöldi. Heyrði loftskeytastöðin á Ísafirði, svo og ýmsir togarar á Halamiðum og þar í grennd, neyðarkall skipsins. Brátt náðist samband við b.v. Egil Skallagrímsson, sem var staddur út af Ísafjarðardjúpi, og hélt hann þegar áleiðis til strandstaðarins. Ennfremur náðist samband við brezka togarann Gregory, sem mun hafa verið staddur 7-10 sjómílur frá staðnum, og lagði hann einnig af stað til hjálpar hinu nauðstadda skipi. B.v. Hvalfell fór enn fremur á staðinn og fleiri skip voru á leiðinni þangað, þar á meðal m.b. Finnbjörn, sem staddur var á Dýrafirði, þegar fréttist um strandið, og m.b. Hafdísi frá Ísafirði bar þar einnig að. Dimmt var í veðri og þungur sjór og aðstaða öll til björgunar af sjó talin mjög erfið. B.v. Agli Skallagrímssyni tókst að finna m.s. Gunnvöru með miðunartækjum sínum og reyndist hún hafa strandað á 66° 22' n. l. og 22° 57' v. br. Á tímabili var talið að ekki mundi þýða fyrir önnur skip en þau, sem hefðu ratsjá, að fara nálægt hinu strandaða skipi, en eitthvað mun hafa rofað til, og komu brezki togarinn og b.v. Egill Skallagrímsson fyrstir á strandstaðinn. Mun það hafa verið um kl. 20. Taldi þá skipstjórinn á Gunnvöru, að fært mundi að koma björgunarbáti upp að Gunnvöru, og kvað sig hafa misst lífbát skipsins strax eftir strandið. Varð það úr, að lífbátur var sendur frá b.v. Agli Skallagrímssyni, undir stjórn stýrimanns, útbúinn með línubyssu o. fl. tækjum.
Báturinn lagði frá Agli laust fyrir kl. 21 og eftir tæpan hálftíma tilkynnti skipstjórinn á Gunnvöru, að báturinn væri kominn að hlið hennar, skipsmenn væru að fara í hann, og hann væri að yfirgefa talstöðina. Um kl. 22 var svo björguninni að fullu lokið og áhöfn Gunnvarar, 7 menn, komnir um borð í Egil heilu og höldnu.
Á leið bátsins milli skipanna, aðstoðuðu b.v. Hvalfell og m.b. Hafdís með því að lýsa upp leiðina með ljóskösturum sínum. M.b. Hafdís var um kyrrt á staðnum fram undir morgun næsta dags, og segja skipverjar á henni, að skömmu eftir að björgunin hafði tekizt, hafi aðstaða öll versnað svo, að björgun af sjó hefði verið óhugsandi. Þykir skipshöfn b.v. Egils Skallagrímssonar hafa unnið þarna mikið afrek. Skipstjóri Egils er Kolbeinn Sigurðsson, en skipstjóri m.s. Gunnvarar í þessari ferð var Ólafur Stefánsson. Vegna þess, hversu björgun af sjó var talin tvísýn um tíma, hafði karladeild Slysavarnafélagsins á Ísafirði viðbúnað til að reyna björgun úr landi. Var m.b. Gunnbjörn fenginn til þess að fara þaðan með sveit sjálfboðaliða og björgunartæki. Átti sveit þessi að ganga á land í Fljótavík og freista að komast með björgunartækin á strandstaðinn. Strandstaðurinn var fyrst talinn vera austan til við Kögur, en reyndist vera vestan til við hann, eða inni á sjálfri Fljótavík. M.s. Gunnvör hafði ætlað að stunda vetrarsíldveiðar syðra, en var nú á leið til Siglufjarðar. Hún hafði innanborðs 2 nýjar vetrarsíldarnætur, að verðmæti um 130 þús. kr., og krossvið fyrir um 10 þús. kr. Þessum verðmætum var reynt að bjarga úr skipinu, en tókst ekki vegna óhagstæðrar veðráttu. Skipið er ónýtt.

Sjómannablaðið Víkingur. 3 tbl. 1 mars 1949.


B.v. Egill Skallagrímsson RE 165 á veiðislóð.                                   (C) Sigurgeir B Halldórsson.


B.v. Egill Skallagrímsson RE 165 við bryggju á Ísafirði.               (C) Sigurgeir B Halldórsson.


B.v. Egill Skallagrímsson RE 165 í erlendri höfn, sennilega Grimsby.              Mynd úr safni mínu.

         Togarinn Egill Skallagrímsson
              seldur til Hafnarfjarðar
 

  Útgerðarmenn Haukaness kaupa togarann

Tveir útgerðarmenn í Hafnarfirði, þeir Haraldur Jónsson og Jón Hafdal, hafa fest kaup á togaranum Agli Skallagrímssyni, sem nýlega var auglýstur til sölu, en seljandi er skilanefnd Kveldúlfs hf. Hinir hafnfirzku kaupendur hafa gert út togarann Haukanes og vélskipið Margréti. Verður Egill Skallagrímsson nú gerður út frá Hafnarfirði og fer á veiðar í dag eða á morgun. Togarinn Egill Skallagrímsson er 23 ára gamalt skip og hefur hann jafnan verið gerður út frá Reykjavík. Hann er einn af nýsköpunartogurunum gömlu, systurskip Ingólfs Arnarsonar, sem Bæjarútgerð Reykjavíkur gerir út. Skipstjóri á Agli Skallagrímssyni verður Þorsteinn Auðunsson, sem undanfarið hefur verið með vélskipið Margréti.

Morgunblaðið. 18 desember 1970.

28.11.2020 21:08

1241. Skælingur NS 96.

Vélbáturinn Skælingur NS 96 var smíðaður hjá Bátasmíðastöð Breiðfirðinga (sem síðar varð Bátalón) í Hafnarfirði árið 1959. Báturinn var nótabátur og var endurbyggður og dekkaður á Eskifirði árið 1972. Eigendur voru Tómas Hjaltason, Bragi Haraldsson og Hallgrímur Arason á Eskifirði frá 24 september 1971, hét Víðir SU 13. Seldur 4 nóvember 1974, Erlingi B Einarssyni og Kristbergi Einarssyni í Vestmannaeyjum, hét Unnur VE 52. Seldur 13 febrúar 1979, Kaupfélagi Héraðsbúa á Egilsstöðum, hét þá Skælingur NS 96. Seldur 20 ágúst 1981, Arnþóri Magnússyni, Jóhanni Rúnari Magnússyni og Sveini Guðmundssyni á Borgarfirði eystra, hét Brimir NS 21. Talinn ónýtur og tekinn af skrá 18 mars árið 1983.

Nafn bátsins er dregið af fjallinu Skælingi sem er við norðanverðan Loðmundarfjörð og líkist einna helst kínversku hofi séð frá sjó.


Skælingur NS 96 að leggjast að bryggju á Norðfirði, sennilega Sæsilfursbryggjunni þar sem áður var beitningaraðstaða fyrir báta Norðfirðinga. Maðurinn sem stendur í stafni bátsins er Kristinn Pétursson (Kiddi í Dagsbrún), Norðfirðingur í húð og hár. Hann er nú útgerðarmaður og sauðfjárbóndi á Djúpavogi og gerir út bátinn 6019. Goðanes SU 105.         Ljósmyndari óþekktur.

25.11.2020 17:40

B.v. Jón Baldvinsson RE 208. TFCK.

Botnvörpungurinn Jón Baldvinsson RE 208 var smíðaður hjá Hall Russell & Co Ltd í Aberdeen í Skotlandi árið 1951 fyrir Bæjarútgerð Reykjavíkur. 681 brl. 1.000 ha. 3 þennslu gufuvél. Smíðanúmer 826. Kom fyrst til heimahafnar, Reykjavíkur hinn 25 júní sama ár. Togarinn strandaði við Hrafnkelsstaðaberg á Reykjanesi 31 mars árið 1955. Áhöfninni, 42 mönnum var bjargað upp á bjargið af Björgunarsveit Slysavarnarfélags Íslands í Grindavík. Flak togarans brotnaði fljótt niður á strandstaðnum og var að mestu leyti horfið eftir nokkra daga.


B.v. Jón Baldvinsson RE 208 við komuna til landsins árið 1951.  Úr safni Kjartans Traustasonar.

          B.v. Jón Baldvinsson RE 208 

Mikill mannfjöldi var saman kominn á hafnarbakkanum til þess að fagna nýjasta togara Bæjarútgerðar Reykjavíkur, "Jóni Baldvinssyni", er hann sigldi fánum skreyttur inn á Reykjavíkurhöfn um kl. 6 síðdegis í gær, eftir fljóta og góða ferð frá Englandi.
"Jón Baldvinsson" er 680 brúttósmálestir að stærð og af sömu gerð og togarinn Þorsteinn Ingólfsson. Vél skipsins er olíukynt gufuvél, og í reynsluförinni sigldi það 13 sjómílur. Skipstjórinn, Jón Hjörtur Stefánsson, lét mjög vel af skipinu á leiðinni heim, en þeir fengu mjög gott veður. Farið var gegnum Pentlandsfjörðinn í svarta þoku, en skipið er búið ratsjá, svo að förinni seinkaði ekki vegna þokunnar. Í hinu vistlega herbergi skipstjórans voru saman komnir ásamt nokkrum gömlum vinum og samstarfsmönnum Jóns heitins Baldvinssonar, Gunnar Thoroddsen borgarstjóri og Jón Axel Pétursson, framkvæmdastjóri Bæjarútgerðar Reykjavíkur, sem einnig var einn af vinum ,og samstarfsmönnum Jóns  Baldvinssonar, og buðu þeir skipið velkomið og árnuðu því og skipshöfninni heilla. í þessum hópi var einnig Baldvin Jónsson, lögfræðingur, Baldvinssonar, og átta ára gamall sonur hans, Jón Baldvinsson. Skipstjóri á "Jóni Baldvinssyni" er Jón Hjörtur Stefánsson, 1. stýrimaður Páll Björnsson, 2. stýrimaður Ólafur Marínó Jónsson, 1. vélstjóri Jónas Ólafsson. Ekki er enn ráðið, hvort skipið verður fyrst sent á karfaveiðar eða það veiðir í salt. "Jón Baldvinsson" er 7. togari bæjarútgerðarinnar; en nú eru liðin 4 ár síðan fyrsti togarinn, "Ingólfur Arnarson" kom til Reykjavíkur. Bæjarútgerðin mun væntanlega fá einn togara í viðbót af þeim, sem nú er verIð að smíða í Bretlandi.

Alþýðublaðið. 26 júní 1951.


B.v. Jón Baldvinsson RE 208 á strandstað.                           


B.v. Jón Baldvinsson RE 208 á strandstað.


B.v. Jón Baldvinsson RE 208 á strandstað.


B.v. Jón Baldvinsson RE 208 á strandstað.


B.v. Jón Baldvinsson RE 208 á strandstað.              (C) Hanner Pálsson. Myndir úr safni mínu.

   B.v. Jón Baldvinsson RE 208 strandar 
                við Hrafnkelsstaðaberg
                        á Reykjanesi

                    mannbjörg

Enn var unnið mikið björgunarafrek í gærmorgun, er hópur vaskra Grindvíkinga bjargaði áhöfn Reykjavíkurtogarans Jóns Baldvinssonar, er strandaði undir bröttum hömrum kippkorn fyrir austan gamla vitann á Reykjanesi. Sigldi togarinn þar í Iand með fullri ferð um klukkan 4 í fyrrinótt. Togarinn var á saltfiskveiðum og voru á honum 29 Íslendingar og 13 Færeyingar.  Sjópróf í máli þessu hefst í dag, en ástæðan til strandsins er ókunn. Veður var stillt en allþétt þoka. Björgun togarans er með öllu vonlaus.
Fregnin um strand nýsköpunartogarans Jóns Baldvinssonar flaug um bæinn árla í gærmorgun. Fólk varð þrumulostið yfir þessum illu tíðindum, og minntist þess, að fyrir um tveim mánuðum síðan fórst fyrsti Nýsöpunartogarinn Egill rauði. En þungu fargi var af mönnum létt, er fregnir bárust um að björgunarstarfið hefði gengið framúrskarandi vel. Tíðindamenn Mbl. fóru á strandstaðinn í gær og áttu þeir stutt samtal við Sigurð Þorleifsson formann Slysvarnafélagsins í Grindavik, um björgunina. - Skrifstofustjóri SVFÍ, Henrý Háldánarson ræsti mig um kl. 4 og sagði mér af strandi togarans. Lét hann þess getið, að skipbrotsmenn hefðu lagt áherzlu á að björgunarsveitin hraðaði för sinni sem mest hún mætti, vegna mikilla ólaga, sem riðu yfir skipið Sigurður náði fljótlega saman 18 mönnum úr björgimarsveitinni og byrjað var að undirbúa bílana, sem flytja skyldi menn og áhöld. En vegurinn, sem er Iíkari troðningum út á Reykjanesið, er svo mjór að taka varð ytra afturhjólið undan hverjum vörubílanna. Í þetta umstang fór eðlilega nokkur tími, sagði Sigurður, en um kl. 7 var björgunarsveitin komin fram á bergið, sem togarinn hafði strandað undir. Heitir það Hrafnkelsstaðaberg og er á þessum stað um 40-50 m. hátt. Á berginu hittu björgunarmenn Sigurjón Ólafsson vitavörð á Reykjanesi, sem komið hafði á strandstaðinn um kl. 5. Frá togaranum hafði línu verið skotið upp á bergi, svo undirbúningur að sjálfu björgunarstarfinu tók skamma stund. 
Skipverjar á Jóni Baldvinssyni voru þá flestir komnir fram á hvalbak skipsins, enda náðu ólögin ekki þangað, er þau brotnuðu á reykháf og yfirbyggingu, því skipið sneri framstafni að landi. Nokkrir skipsmenn höfðust þó enn við í brúnni, sem ólog gengu yfir. En mönnum þessum gekk vel að komast fram á hvalbakinn og sættu lögum.
Þokuslæðingur var, og stundum bar svo þykka bólstra fyrir, að björgurarmenn á berginu sáu tæplega mennina á hvalbaknum. Björgunarstarfið gekk þó vel, sagði Sigurður enda er formaður sveitarinnar hinn traustasti maður, Tómas Þorvaldsson. Kl. 20 mín. fyrir 9, var síðasta manninum af 42 manna áhöfn togarans bjargað. Skipstjórinn, Þórður Hjörleifsson, fór síðastur frá borði. 
Á heimili Sigurjóns vitavarðar í Reykjanesvita og konu hans Sigfríðar Konráðsdóttur, var skipbrotsmönnnum borin hressing, en þeir voru blautir og nokkrir höfðu hlotið minniháttar meiðsl, og var gert að sárum þeirra þar af lækni, sem fór með björgunarsveitinni. Einni mannanna var nokkuð meiddur á fæti. Frá Reykjanesvita voru mennirnir fluttir til Grindavíkur og voru allir komnir þangað laust fyrir hádegi.Þar snæddu þeir hádegisverð í boði kvennadeildar SVFÍ þar. Að miðidegisverði loknum héldu skipbrotsmenn för sinni áfram til Reykjavíkur.
Það er ekki vitað hvað olli því, að Jón Baldvinsson sigldi með fullri ferð upp að Hrafnkelsstaðabergi, það mun væntanlega koma fram við sjóprófin. Togarinn hafði verið á saltfiskveiðum um tveggja vikna skeið og var nú  síðast á Selvogsbanka. Mun hann hafa ætlað á vestlægari mið, Eldeyjarbankann ,eða jafnvel vestur undir Jökul. Skipstjórinn Þórður Hjörleifsson var ekki á vakt, og var fyrsti stýrimaður Indriði Sigurðsson yfirmaður á stjórnpalli.
Jón Baldvinsson var 3 ára og 9 mánaða. Hann sigldi fánum skreyttur inn á Reykjavíkurhöfn 25. Júní  1951. Hann var af sömu gerð og t.d. togarinn Pétur Halldórsson. sem einnig er eign Bæjarútgerðar Reykjavíkur. Var Jón Baldvinsson tæplega 700 lesta skip. Er hann strandaði var hann með á annað hundrað tonn af saltfiski og nokkuð af fiskimjöli. Alla tíð var togarinn aflasæll.


Morgunblaðið. 1 apríl 1955.


22.11.2020 09:35

Nýsköpunartogarinn Goðanes NK 105 í Færeyingahöfn á Vestur Grænlandi.

Þegar fór að sverfa að íslensku togurunum á heimamiðum vegna aflabrests á árunum eftir 1950, fóru útgerðir þeirra að leita nýrra miða. Gengdarlaus sókn okkar og erlendra þjóða á fiskimiðin við Ísland hafði gengið það nærri fiskistofnunum að jafnvel var talað um ördeyðu. Það var svo árið 1952-53, að Bæjarútgerðartogarinn Jón Þorláksson RE 204, fann ágæt karfamið við suðaustur Grænland, svonefnd "Jónsmið", sem gáfu vel af sér. Það var ekkert nýtt á þessum árum að íslensku togararnir sóttu á fjarlæg mið. Nýsköpunartogarinn Akurey RE 95 fór í ágústmánuði árið 1947 á miðin við v-Grænland og aflaði ágætlega. Mig minnir að togarinn Egill rauði NK 104 hafi farið sína fyrstu veiðiferð í Hvítahaf árið 1947 og eflaust hafa fleiri togarar gert það einnig. Í grein hér að neðan er sagt frá stofnun félags sem íslenskir útgerðarmenn og danir stóðu að árið 1953, það hét Davidsstrait. Hvort það hafi orðið til þess að íslenskir togarar fengu afgreiðslu í Grænlenskri höfn, veit ég ekki. En þetta ár sóttu togararnir stíft á miðin við Grænland hvort sem var veitt í ís eða aflinn var saltaður um borð. Það var auðvitað frumskilyrði að togararnir fengju einhverja afgreiðslu í Grænlandi, sérstaklega þegar veitt var í salt og veiðiferðirnar tóku þá allt að 3 mánuðum, að þeir gætu leitað hafnar til að sækja vatn og vistir, brennsluolíu og fengið viðgerð á því sem bilaði. 
Myndirnar hér að neðan eru úr safni Kjartans Traustasonar á Húsavík og sýna togarann Goðanes NK við bryggju í Færeyingahöfn á Grænlandi.


B.v. Goðanes NK 105 við bryggju í Færeyingahöfn. Veit ekki hvaða skip liggur utan á togaranum, gæti verið norskt selveiðiskip.  Úr safni Kjartans Traustasonar.


Um borð í Goðanesi NK. Hluti áhafnar togarans stillir sér upp í myndatöku fremst á bakka skipsins. Maðurinn lengst til vinstri gæti verið Sveinn Þórðarson frá Skógum í Mjóafirði. hina þekki ég ekki. Tveir öftustu eru sennilega Færeyingar. Úr safni Kjartans Traustasonar.


B.v. Goðanes NK 105 á leið inn til Færeyingahafnar. Úr safni Kjartans Traustasonar.

    Íslenskir togarar munu fá aðstöðu                                 í Grænlandi

Íslenskt-danskt félag stofnað og ætlar að
                koma upp birgðastöð

Öruggt má telja, að nú hafi tekizt að skapa íslenzkum togurum frumskilyrði til að geta stundað veiðar á Grænlandsmiðum. Togaraútgerðarmenn hafa fyrir skömmu stofnað félag ásamt dönskum málaflutningsmanni, en félag þetta mun reisa bækistöð etnhversstaðar á vesturströnd Grænlands.
Hafsteinn Bergþórsson, framkvæmdastjóri Bæjarútgerðar Reykjavíkur átti í samningum um félagsstofnunina fyrir hönd togaraútgerðarmanna og er hann fulltrúi þeirra í stjórn félagsins. Það hlaut nafnið Davidsstrait og málaflutningsmaðurinn danski sem á hlutdeild í félaginu er Nils Arup, sonur prófessors Arups.
í gær átti Mbl. samtal við Hafstein Bergþórsson, framkvæmdastjóra og skýrði hann svo frá, að stjórn hins nýstofnaða félags hefði sótt um leyfi til Grænlandsstjórnarinnar dönsku, um að fá leyfi til að setja upp bækistöð fyrir togarana á vesturströnu Grænlands. Í Færeyingahöfn er starfandi norskt-færeyskt-danskt félag, sem á þar bryggjur og birgðastöð, þar sem skip frá þessum löndum geta fengið salt, veiðarfæri, matvæli og yfirleitt hverskonar nauðsynjar til veiða. Það er hugmyndin að hið nýstofnaða félag okkar starfi á svipaðan hátt, sagði Hafsteinn. Það kostar stórfé að koma slíkri bækistöð upp og öll skilyrði til mannvirkjagerðar eru þar heldur erfið. Í sumar hafa Grænlandsmiðaveiðar ekki verið stundað mikið af íslenskum togurum og veldur þar mestu um, að markaður er mjög lítill fyrir saltaðan smáfisk, en það er einmitt sú fisktegundin, sem veiðist mest á miðunum þar. Þá hefur togurum verið neitað um salt í Færeyingahöfn, nema togurum Bæjarútgerðarinnar og Patreksfjarðartogurum. Hafa aðrir togarar, sem þangað hafa farið til veiða, orðið að taka salt hér heima eftir því sem mögulegt hefur verið, saltað upp úr því og haldið síðan heim með aflann.
Að lokum sagði Hafsteinn Bergþórsson framkvæmdastjóri, að með vori verði væntanlega hægt að hefja byggingaframkvæmdir við birgðastöðina, því ef íslenskir togarar eiga að sækja á Grænlandsmið þá er slík bækistöð frumskilyrði fyrir allri útgerð þar.

Morgunblaðið. 23 ágúst 1953.


08.11.2020 08:33

B.v. Belgaum RE 161. LCGR / TFNC.

Botnvörpungurinn Belgaum RE 161 var smíðaður hjá Cochrane & Sons Ltd í Selby á Englandi árið 1916 fyrir Belgaumsfélagið (Þórarinn Olgeirsson og fl.) í Reykjavík. 337 brl. 600 ha. 3 þennslu gufuvél. Skipið var tekið nýsmíðað í þjónustu breska sjóhersins sem tundurduflaslæðari og var ekki afhent eigendum sínum fyrr en í ársbyrjun 1919. Skipið var umskráð til Hafnarfjarðar 30 október 1924 og bar þá skráningarnúmerið GK 161. Selt 25 júlí 1925, hf. Fylki (Aðalsteinn Pálsson skipstjóri og fl.) í Reykjavík, hét þá Belgaum RE 153. Selt 16 nóvember 1951, Höfðaborg hf. Á Skagaströnd, hét Höfðaborg HU 10. Selt í brotajárn og tekið af skrá 23 maí árið 1955.

Nafnið "Belgaum" er sótt til borgar í Bombay héraði á Indlandi.


B.v. Belgaum RE 161 á sundunum. Engey í baksýn.                              (C)  Tóbakseinkasala ríkisins.

Botnvörpungurinn Belgaum RE 161

Belgaum, hinn nýi botnvörpungur Jes Zimsen o. fl., kom í gær frá Englandi. Skipstjóri er Þórarinn Olgeirsson, skipshöfnin íslensk. Samkvæmt nýjustu sóttvarnarráðstöfunum var skipið sett í sóttkví til morguns.

Vísir. 8 apríl 1919.


B.v. Belgaum RE 153 á veiðum. Sennilega er það Aðalsteinn Pálsson skipstjóri sem stendur á brúarvængnum. Skipverjar gefa sér tíma til að líta upp frá vinnu sinni.  Ljósmyndari óþekktur.

              Nýtt fiskveiðafélag
                Belgaum seldur

Menn mun reka minni til þess, að í vor var botnvörpuskipið Belgaum auglýst til sölu. Mun ýmsa hafa langað til þess að eignast það og nú fyrir fáum dögum var skipið selt. Er það nýtt fiskveiðahlutafélag, sem »Fylkir« nefnist, að keypt hefir skipið, og tekur Aðalsteinn Pálsson, sem áður var skipstjóri á »Kára Sölmundarsyni, við skipstjórn á »Belgaum«. Stjórn þessa nýja félags skipa þeir Páll Bjarnason lögfræðingur (formaður), Páll Ólafsson frá Hjarðarholti (framkvæmdastjóri) og Aðalsteinn Pálsson skipstjóri. Eigi verður breytt um nafn á skipinu og heitir það áfram »Belgaum«. Hlutafélagið »Belgaum« er nú að láta smíða nýtt skip í Englandi, talsvert stærra en »Belgaum«, eða á stærð við »Skallagrím«. Verður Þórarinn Olgeirsson skipstjóri á því skipi.

Dagblað. 28 júlí 1925.


B.v. Belgaum RE 153 á toginu.                                 (C) Guðbjartur Ásgeirsson.

                    Á togara

Í janúar 1929 skall á mikið og hart togaraverkfall. Þá var Aðalsteinn Pálsson skipstjóri á togaranum Belgaum, RE 153, sem Kárafélagið gerði út. Þetta skip var smíðað fyrir hinn kunna aflamann og skipstjóra Þórarinn Olgeirsson Í Bretandi 1916, en Englendingar tóku það til afnota í stríðinu, svo að íslenzku eigendurnir fengu það ekki afhent fyrr en í stríðslok. Það var 337 lestir og nefnt eftir borg á Vestur-Indlandi. Það var gömul hjátrú, að happasælt væri að hafa sjö stafi í skipsnafni. Aðalsteinn tók mig á togarann eftir verkfallið, í byrjun vetrarvertíðar 1929. Ég fór þrjár ferðir á Belgaum. Minnisstæðast var, þegar við veiddum í Kolluálnum út af Snæfellsnesi. Við breiddum þá yfir nafn og númer. Þetta var í landheigi. Vökulögin voru gengin í gildi, svo að menn áttu rétt á átta tíma hvíld á sólarhring. Aflinn var mikill, svo að skipstjórinn lét okkur standa, þótt við ættum að vera í koju, lét okkur hafa eina frívakt af hverjum fjórum, en við áttum rétt á einni af hverjum þremur. Aðalsteinn virtist hörkutól. Af brúarvængnum komu stundum ferlegar fléttur langra blótsyrða. Hann var trúlega vænsti maður, en hann var áreiðanlega undir miklu álagi. Fyrst flatti ég, síðan bar ég lifrina í körfum og drakk volgt lýsið hjá bræðslumanninum. Seinast var ég látinn í pondið.

Sjómannablaðið Víkingur. 4 tbl. 1 desember 1996.
Úr bókinni, Benjamín H J Eiríksson. Í stormum sinna tíða.



B.v. Höfðaborg HU 10 á leið inn til Reykhjavíkurhafnar.  (C) Snorri Snorrason.

      Belgaum skírður Höfðaborg

Togarinn Belgaum hefir nýlega skipt um eigendur. Hefir hann verið seldur til Skagafjarðar og heitir nú "Höfðaborg". Belgaum er sem stendur í slipp, en fer að aðgerð lokinni til hinna nýju heimkynna sinna á Norðurlandi. Í slipp eru nú auk hans Pólstjarnan og Þyrill.

Vísir. 9 október 1951.

03.11.2020 17:21

L.v. Sverrir EA 20. TFKG.

Línuveiðarinn Sverrir EA 20 var smíðaður hjá Kockum Mekaniska Verkstad Aktiebolag í Malmö í Svíþjóð árið 1895. 158 brl. 160 ha. 2 þennslu gufuvél. Hét fyrst Smiril og var í eigu Mortensens Handil (bræðurnir Niels Juel Mortensen og Petur Mortensen Tvöroyri) í Færeyjum og var skipið í vöru og farþegaflutningum um eyjarnar frá 1895 til 1933. Endurbyggt að einhverju leiti 1901. Selt 14 mars 1934, Sigurði Sumarliðasyni útgerðarmanni og Gunnari Guðlaugssyni á Akureyri, hét Sverrir EA 20. Þeir gerðu skipið út á þorsk og síldveiðar. Selt 23 október 1940, Fáki hf (Sigfúsi Blöndahl stórkaupmanni) í Reykjavík. Skipið var endurbyggt árið 1942. Selt 7 júlí 1945, Hf. Sverri í Keflavík. Skipið var selt í brotajárn árið 1956.


Sverrir EA 20 inn á Siglufirði.                                                                          (C) Regin Torkilsson.

 Skipsstrand í Vestmannaeyjahöfn

Línuveiðarinn "Sverrir " frá Akureyri strandaði í Vestmannaeyjahöfn í gærdag , en náðist út aftur. Skipið er þó töluvert laskað og talið leka mikið. Lv. "Sverrir" , sem er 158 brúttó smálestir að stærð, var að koma frá Englandi til Eyja hlaðinn kolum. Ætlaði skipið inn á höfn án hafnsögumanns og rakst upp í nyrðri hafnargarðinn á svonefnda Hörgseyri. Vjelbáturinn "Már " úr Reykjavík, sem staddur var í Eyjum fór "Sverri " til hjálpar og tókst að draga skipið út af skerinu.

Morgunblaðið. 28 mars 1940.


Smiril nýsmíðaður frá Kockum skipasmíðastöðinni í Malmö 1895.                   Mynd úr safni mínu.

         7 skipverjar réru til lands,                       en skipið finnst ekki

Á laugardagskvöldið var, komu 7 menn í björgunarbát róandi að Skálanesi, sem er ysti bær í Seyðisfirði að sunnanverðu, og tilkyntu þeir að línuveiðarinn Sverrir lægi með bilaða vél um 30 sjómílur suðaustur af Dalatanga. Töldu menn þessir, sem allir voru hásetar á Sverri, að stimpill hefði brotnað í vélinni, þannig að skipið væri ósjófært og yrði að fá sem skjótasta hjálp. Bæjarfógetanum á Seyðisfirði, Hjálmari Vilhjálmssyni, var þegar tilkynnt hvernig komið væri, og fyrir meðalgöngu hans fékst norskur línuveiðari til þess að halda frá Seyðisfirði og leita að Sverri. Lagði hann af stað kl. rúmlega 9 á laugardagskvöldið og leitaði á þeim slóðum, er talið var að Sverrir lægi, en alt kom fyrir ekki. Kom línuveiðari þessi því næst aftur til Seyðisfjarðar, eftir árangurslausa leit. Bæjarfógetinn á Seyðisfirði skýrði Slysavarnafélagi Íslands því næst frá því, hvernig komið væri, og hefir starfað í samráði við það. Reyndi hann í gær að fá flugvél eystra, til þess að svipast um eftir Sverri, en það tókst ekki.
Þá leitaði hann fyrir sér um báta, er fáanlegir væru til þess að hefja leit og tókst að fá þrjá báta frá Seyðisfirði, Eskifirði og Fáskrúðsfirði, til þess að leggja út. Lögðu bátarnir af stað í gærkveldi og höguðu för sinni þannig, að allir fóru þeir af stað á miðnætti, einn frá Gerpi, annar frá Vattarnesi og Hinn þriðji frá Hafnarnesi, og leituðu 40 sjómílur til hafs. Bátar þessir hafa allir talstöðvar, og náði bæjarfógeti tali af þeim í morgun kl. 8, en þá hafði leit þeirra engan árangur borið. Bæjarfógeti sendi Sverri skeyti gegnum loftskeytastöðina á Seyðisfirði, og bað skipstjórann um að gefa glögg ljósmerki í nótt, með því að leitinni myndi verða haldið áfram. Slysavarnafélagið hefir reynt að fá flugvélar hér syðra til þess að leita að skipinu, en svo illa stendur á, að sjóflugvélin mun vera í viðgerð, en landflugvélar eiga erfitt með förina. Tveir menn, sem eftir urðu um borð í Sverri, eru skipstjórinn, Lárus Blöndal, 2. stýrimaður, 1. vélstjóri og matsveinn. Veður er hið ágætasta eystra, og skipinu því ekki talin nein hætta búin eins og sakir standa.
Eigandi Sverris er Sigfús Blöndahl stórkaupmaður hér í bæ, og hafði hann nýlega keypt skipið af Sigurði Sumarliðasyni, útgerðarmanni á Akureyri. Samkvæmt skeyti, er Slysavarnafélaginu barst kl. 1 í dag, fannst Sverrir 26 sjómílur út af Dalatanga. Eru nú vélbátarnir á leið til hafnar.

Vísir. 25 nóvember 1940.

01.11.2020 08:48

Fiskimiðaleit togarans Harðbaks EA 3 sumarið 1955.

Á árunum eftir 1950 fór að sverfa að togaraflotanum hvað fiskimiðin varða. Við útfærslu landhelginnar í 4 sjómílur 1952 var lokað fyrir veiðar í flóum og fjörðum, en verst var fyrir togaranna að missa sín hefðbundnu fiskimið út af Faxaflóanum og Breiðafirði. Og enn nú meira var það þegar landhelgin var færð út í 12 sjómílur  árið 1958. Neyðin kennir naktri konu að spinna. Það var sumarið 1954 að tilhlutan Jóns Axels Péturssonar og Hafsteins Bergþórssonar, sem þá voru framkvæmdastjórar Bæjarútgerðar Reykjavíkur og Hermann Einarsson fiskifræðingur, en þeir áttu frumkvæðið að því að togaraútgerðirnar leituðu nýrra fiskimiða. Eftir því sem ég veit best var það Bæjarútgerðartogarinn Jón Þorláksson RE 204  sem hélt á miðin við Austur Grænland í ágúst sama ár. Árangur þeirrar leitar var sá að hann fann auðug karfamið sem gáfu vel af sér. Þau fengu nafnið Jónsmið, í höfuð togarans Jóns Þorlákssonar RE 204. Sama ár leitaði togarinn Austfirðingur SU 3, nýrra fiskimiða úti fyrir Norðurlandi og út af Austfjörðum sem gáfu góða raun. Það var svo í júnímánuði árið 1955 að Atvinnumálaráðuneytið fékk togarann Harðbak EA 3 til að leita nýrra fiskimiða úti fyrir Norður og Austurlandi. Greinin hér að neðan er eftir Ingvar Hallgrímsson fiskifræðing en hann var með í för þessa leiðangurs togarans Harðbaks EA 3 frá Akureyri sumarið 1955.


B.v. Harðbakur EA 3 í Reykjavíkurhöfn.                                                   (C) Valdimar Jónsson.

      Frá fiskimiðaleit "Harðbaks"


Eins og kunnugt er, samþykkti síðasta Alþingi að fela ríkisstjórninni leit nýrra fiskimiða fyrir Norður- og Austurlandi. Í greinargerð með samþykkt þessari er gert ráð fyrir umfangsmikilli leit, og er réttilega tekið fram, að þessu verkefni verði ekki lokið á einu sumri. Í fylgiskjali með tillögunni eru raktir erfiðleikar togaraútgerðarinnar norðanlands og austan, aðallega hvað snertir fjarlægð fiskimiða frá heimahöfnum þessara togara, og eins er þar getið, að togarinn "Austfirðingur", skipstjóri Þórður Sigurðsson, hafi á síðastliðnu sumri fundið ný fiskimið norðanlands, og er það álit skipstjórans, að mikil þörf sé fiskimiðaleita á norðaustursvæðinu. Atvinnumálaráðuneytið fékk svo togarann "Harðbak", skipstjóri Sæmundur Auðunsson, til þess að leita nýrra fiskimiða á þessu svæði, og var mér falið að taka þátt í þeirri leit. Leitin stóð yfir frá 1. til 13. júní með eins dags hléi. Eins og sjá má á meðfylgjandi mynd, var leitað allt vestur frá Strandagrunni og úti fyrir Norðurströndinni allt austur til Þórsmiða. Á myndinni eru togstöðvarnar merktar með punktum. Þar sést, að oftast var togað utan venjulegra fiskislóða milli 200 og 500 metra dýptarlínanna yzt á landgrunnshallanum. 


Kortið sýnir togslóðir Harðbaks EA úti fyrir Norður og Austurlandi.                             Mynd úr Ægi.

Á utanverðu Strandagrunni var góð veiði, þegar við vorum þar, og var það tilkynnt öðrum skipum, og komu nokkrir togarar á þessar slóðir. Annars voru aflabrögðin mjög lítil, og ekki er hægt að segja með sanni, að ný fiskimið hafi fundizt. Togbotn var víðast góður, en víða gefa sjókort alranga mynd af botnlagi, t. d. má sjá af myndinni, að leitað var gaumgæfilega norður af Kolbeinsey, þar eð ráða mátti að sjókortum, að þarna væru bærileg togsvæði, en svo reyndist ekki. Er allsendis ófært, að ekki skuli vera til örugg sjókort yfir hafið umhverfis landið, og er ómælt hvílíku tjóni það hefur valdið.
Leiðangur þessi hefur sætt gagnrýni, aðallega fyrir þá sök, að hann hafi verið farinn á óheppilegum tíma, þ. e. of snemma sumars. Má það reyndar til sanns vegar færa, því að í ljós kom, að sjávarhiti djúpmiðanna fyrir norðan og austan reyndist lágur á athugunartímanum. Hins vegar er þess að gæta, eins og fyrr segir, að hér er gert ráð fyrir umfangsmikilli leit, sem ekki verður lokið á einu sumri, og má því líta á þessa ferð sem fyrsta þátt þessa mikla verkefnis. Í skýrslu um leiðangurinn get ég þess m. a., að ég telji að æskilegt sé að farinn verði annar leiðangur síðsumars yfir þetta svæði, þar sem þess megi vænta, að fiskur gangi á djúpmið síðari hluta sumars, þegar upphitun sjávarins sé orðin meiri en hún var í fyrri hluta júní. Þetta álit reyndist rétt, og má nefna, að röskum mánuði eftir að við toguðum út af Melrakkasléttu með litlum árangri, fékk togarinn "Austfirðingur" ágætan afla á sömu slóðum. Má því fyllilega búast við, að árangur "Harðbaks"-leiðangursins hefði orðið meiri, ef seinna hefði verið farið. Þó má sitthvað læra af þessum leiðangri, og vil ég hér sérstaklega minnast á sambandið milli sjávarhitans og fiskimagnsins.


Grafið sýnir afla í kg pr togtíma ásamt botnhita.             Mynd úr Ægi.

Eins og kunnugt er, eru allir fiskar (og reyndar öll önnur dýr) háð vissum lífsskilyrðum, þ. e. a. s. að umhverfi fisksins verður að uppfylla viss skilyrði til þess að hann geti þrifizt. Þessar kröfur, sem fiskurinn gerir til umhverfisins, eru mjög margbrotnar og sumar tæpast þekktar, en meðal þeirra er sjávarhitinn, og hann er auðveldast að athuga. Fiskurinn velur sér umhverfi með vissu hitastigi, sem nefnist kjörhiti fisksins. Kjörhitinn er mismunandi fyrir hinar ýmsu tegundir, og er annar á hrygningartíma en utan hans. Víða erlendis hafa farið fram umfangsmiklar athuganir á kjörhita helztu nytjafiska, en hér við land hefur þetta aðeins verið athugað lítillega enn sem komið er. Norskir fiskifræðingar hafa t. d. fært sönnur á, að við Lófót hrygnir þorskur næstum eingöngu í 4-6° heitum sjó. Eitt árið getur þorskurinn staðið djúpt í sjó á hrygningartíma, annað árið grunnt, allt eftir því hvar þetta vissa hitalag er að finna. Einnig hefur verið sýnt fram á, að við Finnmörk, þar sem þorskur er veiddur utan hrygningartíma, heldur hann sig aðallega í 3° heitum sjó. Á "Harðbak" var í þessari ferð mældur botnhiti á 22 togstöðvum. Aðeins í 6 skipti mældist hitinn yfir 3°, en undir 3° í 16 skipti. Þegar athugað er svo sambandið milli botnhitans og þorskaflans, kemur í Ijós, að þorsks varð mjög lítið vart, þar sem botnhitinn var undir 3°. Þetta er sýnt á meðfylgjandi línuriti, þar sem sýndur er aflinn reiknaður á togstund við mismunandi botnhita. Sambandið milli karfaaflans og botnhitans er ekki eins ljóst, en þó má greinilega sjá á línuritinu, að aðeins einu sinni fannst verulegt karfamagn þar sem botnhitinn var undir 2°. Af þessu má ráða, að hin óhagstæðu hitaskilyrði norðanlands og austan í byrjun júní hafi verið ein meginorsök hins litla árangurs. Einnig gefur þetta vísbendingu um, að mælingar sjávarhitans gætu komið íslenzkum fiskiskipum að góðu gagni við veiðarnar. Djúpsjávarhitamælar eru víða erlendis notaðir í fiskiskipum og t. d. í erlendum fiskiskipum við Ísland. Slíkir mælar munu nú vera fáanlegir hér og hefði fyrr mátt vera.

Ægir. 13 tbl. 15 ágúst 1955.
Ingvar Hallgrímsson fiskifræðingur.

30.10.2020 16:02

M. b. Hafaldan NK 19.

Mótorbáturinn Hafaldan NK 19 var smíðuð í Sagvaag í Noregi árið 1925. 19,89 brl. 25 ha. Wichmann vél. Hét fyrst Hafaldan SU 432. Eigandi var Pálmi Pálmason á Nesi í Norðfirði frá sama ári. Báturinn kom nýr til Norðfjarðar 6 maí 1925. Seldur 1931, Verslun Konráðs Hjálmarssonar á Norðfirði, fékk þá skráninguna NK 19. Seldur 17 febrúar 1933, Benedikt Benediktssyni (Drífu-Bensa), Eiríki Guðnasyni, Magnúsi Pálssyni og Erlingi Ólafssyni í Neskaupstað. Árið 1935 keypti Benedikt hlut Magnúsar og Erlings í bátnum. Ný vél (1935) 67 ha. Wichmann vél. Árið 1942 er Benedikt Benediktsson einn eigandi bátsins. Hafaldan var seld til Færeyja í október árið 1947. Engar upplýsingar um fyrstu ár Haföldunnar í Færeyjum, en árið 1959 er hún gerð út frá Saurvogi í Færeyjum. Árið 1961 í eigu Johannesar Midjörd á Tvöroyri, Suðurey í Færeyjum, hét Havaldan TG 69. Árið 1972 í eigu Terje Westergaard í Sumba á Suðurey. 1977 var hún í eigu O. Olsen í Fuglafirði. Eftir árið 1977, virðist báturinn bera nafnið Tóra Maria FD og vera gerð út frá Fuglafirði. Hef ekki upplýsingar um afdrif Haföldunnar, en vitað er að hún var ennþá á floti á árinu 1979.


Hafaldan NK 19 á leið inn Norðfjörð með nótabátana í eftirdragi.                     (C) Björn Björnsson.


Hafaldan NK 19 við bryggju og bryggjuhús Konráðs Hjálmarssonar útgerðar og kaupmanns á Norðfirði.                        (C) Sveinn Guðnason. 

29.10.2020 13:34

566. Hilmir KE 7. TFKY.

Vélskipið Hilmir KE 7 var smíðað í Trawemunde í Þýskalandi árið 1960 fyrir Sigurbjörn Eyjólfsson útgerðarmann í Keflavík. Eik. 74 brl. 400 ha. Mannheim vél. Skipið var smíðað eftir teikningu Egils Þorfinnssonar skipasmíðameistara. Selt 28 desember 1965, Jóni Sæmundssyni í Keflavík, sama nafn og númer. Selt 30 júlí 1968, Sigurði Kristinssyni, Einari Kristinssyni og Kristni Kristinssyni í Keflavík, enn sama nafn og númer. Selt 15 október 1970, Guðlaugi Guðmundssyni og fl. Í Ólafsvík, hét Jökull SH 77. Selt 10 september 1972, Þinganesi hf á Höfn í Hornafirði, hét þá Þinganes SF 25. Ný vél (1974) 425 ha. Caterpillar vél. Skipið var talið ónýtt eftir bruna sumarið 1989 og tekið af skrá 29 október árið 1990. Að lokum var skipinu svo sökkt.


Hilmir KE 7 á síldveiðum.                                                                      (C) Hafsteinn Jóhannsson.

 Tveir glæsilegir bátar til Keflavíkur

Þann 2. þessa mánaðar kom nýr bátur til Keflavíkur, sem ber nafnið Bergvík KE 55. Eigandi er Hraðfrystihús Kaupfélags Suðurnesja í Keflavík. Báturinn er 72 smálestir, smíðaður úr eik í Nýborg í Danmörku. Í bátnum er Lister dieselvél (Blackstone). Er báturinn búinn öllum fullkomnustu siglingatækjum, m. a. Dekka radar (50 mílna) og sjálfleitandi síldar Asdic af Simrad gerð og 2 Simrad dýptarmælum. Þá er báturinn með sjálfvirkum stýrisútbúnaði. Vistarverur skipverja eru allar mjög rúmgóðar og rafmagnshitaðar. Í bátnum er rúmgóður frystiklefi fyrir matvæli bátshafnarinnar. Í reynsluför gekk báturinn 10 ½  mílu. Var hann 6 sólarhringa á leiðinni heim, enda hreppti hann mjög slæmt veður. Skipstjóri á Bergvík verður hinn kunni aflamaður, Magnús Bergmann, en hann sigldi einnig skipinu heim. Fyrsti vélstjóri er Björgvin Hilmarsson og stýrimaður Baldur Guðmundsson. Eins og að framan er sagt, er báturinn eign Hraðfrystihúss Keflavíkur h.f., en það átti fyrir 2 báta, Helguvík og Faxavík. Framkvæmdastjóri hraðfrystihússins er Benedikt Jónsson. Bergvík er nú fyrir skömmu byrjuð á vertíð og komin með net.
Hinn nýi báturinn hér á forsíðu blaðsins, er Hilmir KE 7, er kom til Keflavíkur 9. þ. m. Eigandi hans er Sigurbjörn Eyjólfsson útgerðarmaður í Keflavík. Báturinn, sem er 75 tonn, er smíðaður í Trawmúnde í Vestur-Þýzkalandi. Hann er byggður úr eik og öðrum góðum viði, eftir teikningu Egils Þorfinnssonar. Í honum er Mannheim dieselvél, 400 ha. Búinn er hann öllum nýjustu siglingatækjum, t. d. radar af Hughes gerð (50 mílna), fiskileitar Astic af Simrad gerð, auk dýptarmæla af sömu gerð. Í bátnum er einnig vönduð miðunarstöð auk hinnar venjulegu talstöðvar. Þá er einnig rafknúinn og sjálfvirkur stýrisútbúnaður í skipinu. Allar vistarverur skipverja eru rúmgóðar, bjartar og þægilegar. Kæliklefi er þar fyrir matvæli og símakerfi er lagt á milli vistarvera, sem er hrein nýjung og til stórþæginda. Ganghraði Hilmis mun vera um 11 mílur. Hann var tæpa 7 sólarhringa á leiðinni heim, en þar af var hann ca. 16 tíma í Færeyjum. Á heimleiðinni hreppti báturinn slæmt veður og telur skipstjóri hann hið bezta sjóskip. Kjölurinn að bátnum var lagður í byrjun desember s.l. en hann var afhentur fulltilbúinn núna þann 28. febrúar. Eins og menn vita, hefir Sigurbjörn mörg undanfarin ár átt bát með þessu sama nafni, sem hefir reynzt hið mesta happaskip. Á s.l. hausti seldi hann þann bát til Vestmannaeyja. Skipstjóri á þessum nýja Hilmi, verður Einar Guðmundsson, sá sami og verið hefir með Hilmi gamla mörg undanfarin ár, mikill dugnaðar- og aflamaður og ávallt í röð fengsælustu skipstjóra hér um slóðir. Fyrsti vélstjóri verður Eiríkur Sigurðsson, Smáratúni 12. Hefir hann einnig verið um 9 ára skeið á útvegi Sigurbjörns Eyjólfssonar. Stýrimaður verður Guðbjörn Ingvarsson. Báturinn mun fara á net.

Faxi. 3 tbl. 1 mars 1960.


Þinganes SF 25 sennilega í Hornafjarðarós.                                                  (C) Hilmar Bragason.


Hilmir KE 7. Líkan Gríms Karlssonar skipstjóra.                              (C) Þórhallur S Gjöveraa.


Hilmir KE 7. Líkan Gríms Karlssonar skipstjóra.                                   (C) Þórhallur S Gjöveraa.

  Þinganes SF 25 ónýtt eftir bruna

Þinganes SF 25 frá Höfn í Hornafirði verður fljótlega sökkt. Í sumar kviknaði í bátnum og ekki þykir ráðlegt að leggja út í viðgerðir. Þessa dagana eru starfsmenn Þinganess að koma nýtilegum hlutum úr bátnum á land en bátsins bíður nú einungis hin vota gröf.

Morgunblaðið. 14 nóvember 1989.

27.10.2020 15:27

Pólski togarinn Podole GDY 312 strandar á Meðallandssandi.

"Togarinn Podole GDY 312 strandaði á Meðallandsfjöru 5. mars 1946, en náðist á flot fyrir eigin vélarafli 10. júní sama ár. Skipið var skráð pólskt en gert út frá Fleetwood. Þetta var eitt af svonefndum "stjórnarskipum" sem breski flotinn lét raðsmíða í fyrri heimstyrjöldinni, og keyptu Íslendingar marga þeirra á þriðja áratugnum. Podole gekk undir mörgum nöfnum um ævina og skipti oft um eigendur. Skipið var smíðað í Goole, og klárað 1919 sem togarinn St. Endelion frá Hull. Það var selt til Grimsby 1928 og eftir að hafa strandað við Noreg 1934 var það selt til Fleetwood en skráð í London. (Hét þá Barbara Rose). Það var þá komið í eigu Parkes-fjölskyldunnar (Boston Deep Sea- fyrirtækið), en hún braskaði mikið með skip. 1937 var það selt til Póllands og varð Barbara GDY 95. Þegar stríðið braust út var skipinu stefnt til Fleetwood þar sem eitt af fyrirtækjum Parkes varð eigandi og gaf því nafnið Blighty FD 68. Breski flotinn tók það í sína þjónustu en 1943 var það afhent pólska flotanum, enda var þá búið að "selja" það pólskum eigenda. Þá fékk það nafnð Podole. 1944 var því sleppt úr herþjónustu og sá Parkes um útgerð þess frá Fleetwood uns það strandaði. Eftir að það náðist út var það selt hæstbjóðanda og keyptu Sandavogsmenn í Færeyjum það og gáfu nafnið Torkil Önundarson VA 171. Kaup Færeyinga á gömlum togurum reyndist hið mesta glapræði og fór sú útgerð flest snarlega á hausinn og voru skipin seld í brotajárn upp úr 1950, þetta 1952."

Heimild: Birgir Þórisson.

Togarinn var smíðaður hjá Goole Shipbuilding & Repairing Co Ltd í Goole á Englandi. Smíðanúmer 244.

Það má bæta því við hér að það var pf. Sandavágs Trolarafelag sem keypti togarann í Reykjavík hinn 29 október sama ár. 28 júní 1952 keypti Föroya Fiskimannafelag togarann á uppboði og seldu þeir hann í brotajárn 31 október 1952, til British Iron & Steel Corporation Ltd í Englandi.

Heimild: Glottar úr trolarasöguni. Óli Ólsen. 2019.


Podole nánast á þurru á Slýjafjöru í Meðallandi.                                                    (C) Eirík A Eylands.

Pólskur togari strandar á Slýjafjörum

Um kl. 9 í fyrrakvöld strandaði útlendur togari austur á Slýjafjöru, austur af Kirkjubæjarklaustri. Mönnum úr nágrenninu tókst að bjarga skipshöfninni. Skeyti um strandið barst frá togaranum til loftskeytastöðvarinnar í Reykjavík, er gerði Slysavarnafélaginu þegar aðvart. Slysavarnafélagið símaði austur að Fagurhólsmýri og voru gerðar ráðstafanir þaðan til að manna björgunarsveitir, er kæmu skipbrotsmönnum til hjálpar. Það tók björgunarsveitirnar nokkurn tíma að finna strandstaðinn, en um kl. 2 um nóttina voru björgunarsveitirnar búnar að koma línu um borð í skipið og kl. 9.30 í gærmorgun voru allir mennirnir af skipinu, 18 að tölu, komnir heilu og höldnu í land. Voru þeir komnir heim að Fljótum, er blaðið hafði fregnir af strandinu í gær, og leið þeim öllum vel. Að björgunarstarfinu unnu björgunarsveitir úr nálægum sveitum, en björgunaráhöldin, sem notuð voru, voru úr björgunarstöð Slysavarnafélags Íslands við Skaftárós, en þar hefir félagið björgunarskýli. Björgunarstarfið gekk vel.  Togari þessi, Podlasie að nafni, var upphaflega pólskur, en er nú gerður út frá Englandi, þó er nokkuð af áhöfninni Pólverjar. Skipið strandaði mjög nærri landi og í gærmorgun hafði það færzt enn meira upp svo heita mátti, að það væri alveg komið upp í fjöru og mátti ganga út í það. Ólíklegt er því að takast megi að bjarga skipinu. Áhöfn skipsins er væntanleg til Reykjavíkur í dag. Ekki er vitað um orsök strandsins, þar sem gott veður var og tiltölulega bjart.

Tíminn. 7 mars 1946.


Togarinn í þjónustu breska sjóhersins sem HMT Blighty.                       Ljósmyndari óþekktur.


Færeyski togarinn Torkil Önundarson VA 171.                                   Ljósmyndari óþekktur.


Togarinn Torkil Önundarson VA 171.                                                                  Málari óþekktur.

       Hamar nær út togara og selur                               til Færeyja

Vélsmiðjan Hamar náði á s.l. sumri út pólska togaranum Podole, sem strandaði á Slýafjöru fram undan Kirkjubæjarklaustri. Reyndist togarinn lítið sem ekkert skemmdur og var fyrst farið með hann til Vestmannaeyja, en síðan til Reykjavíkur. Hefir hann nú verið seldur Færeyingum og er farinn þangað. Togarinn Grimsby Town, sem strandaði hjá Vík hefir Hamar einnig nýlega keypt. En þar sem það skip mun vera mjög mikið skemmt, mun ekki takast að ná því út. Verða því aðeins lauslegir hlutir hirtir úr því.

Vísir. 23 nóvember 1946.

11.10.2020 09:22

B. v. Hilmir RE 240. LCGW / TFLC.

Botnvörpungurinn Hilmir RE 240 var smíðaður hjá Cochrane & Sons Ltd í Selby á Englandi árið 1913 fyrir Pickering & Haldane Steam Trawling Co Ltd í Hull. Hét fyrst T.R. Ferens H 1027. 307 brl. 550 ha. 3 þennslu gufuvél, smíðuð hjá Amos & Smith í Hull. Smíðanúmer 580. Skipið var tekið í þjónustu breska sjóhersins í maí 1915 sem tundurduflaslæðari, hét HMT T.R. Ferens (307), og var mestan hluta stríðsáranna í Hvítahafi. Togaranum var skilað til eigenda sinna árið 1919. Seldur í febrúar 1920, Fiskiveiðahlutafélaginu Hilmi í Reykjavík, fær nafnið Hilmir RE 240. Seldur 23 mars 1922, Fiskiveiðahlutafélaginu Njáli í Reykjavík, sama nafn og númer. Hilmir var hætt kominn í Halaveðrinu mikla í febrúar 1925, en komst við illan leik til hafnar og hafði orðið fyrir miklu tjóni. Í október 1937 fékk togarinn mikinn brotsjó á sig þegar hann var staddur um 200 sjómílur suðaustur af Dyrhólaey á leið til Englands í söluferð. Einn skipverja tók út og drukknaði hann. Hilmir komst til hafnar í Aberdeen og var þá togarinn flaki líkastur, allt brotið og bramlað ofanþilja og allt lauslegt sópaðist fyrir borð. Gert var við togarann þar og tók það langan tíma. Árið 1941 var togarinn gerður út frá Bíldudal, sama nafn og númer. Seldur í janúar 1945, Gunnari Guðjónssyni skipamiðlara í Reykjavík, hét Kópanes RE 240. Seldur 19 febrúar 1947, Rituvikar Trolarafelag í Rituvík í Færeyjum, hét Skoraklettur FD 352. Vinnulánsgrunnur Föroya Lögtings keypti togarann á uppboði 19 nóvember 1952. Seldur 3 mars 1953, pf Vár í Vestmanna í Færeyjum, hét Kópanes VN 25. Togarinn strandaði við Færeyingahöfn á Vestur Grænlandi 11 maí 1955 þegar hann var á leið frá Davidssundi úr veiðiferð. Áhöfn togarans var bjargað um borð í togarann Gullfinn VN 313 frá Vestmanna í Færeyjum og fór hann með skipverjanna inn til Færeyingahafnar í Grænlandi.
Það má geta þess að Gullfinnur VN 313 hét fyrst Gylfi RE 235 og seinna Gylfi BA 77 og var smíðaður hjá A/G Seebeck í Geestemunde (Bremerhaven) í Þýskalandi árið 1915 fyrir hf Defensor í Reykjavík.

Heimildir frá Færeyjum:
Glottar úr trolarasöguni. Óli Ólsen. 2019.


B.v. Hilmir RE 240 með trollið á síðunni.                                          (C) Guðbjartur Ásgeirsson.

                 Hilmir RE 240

Hilmir heitir botnvörpungur, sem Jón Árnason frá Heimaskaga o. fl. hafa keypt í Bretlandi. Kom Jón með hann fyrir nokkrum dögum hingað. Kvað skipið vera hið vandaðasta.

Ísafold. 11 tbl. 8 mars 1920.


B.v. Hilmir RE 240 í Reykjavíkurhöfn eftir Halaveðrið í febrúar 1925. Vel má sjá á myndinni hve illa farið skipið var eftir þær hörmungar.                               (C) Þorleifur Þorleifsson.


St. T.R. Ferens H 1027 á siglingu á Humberfljóti.                             Mynd úr safni mínu.


Skoraklettur FD 352.                                                                             (C) Óli Ólsen.


   Togarinn Hilmir var nær sokkinn

Gísli Jónsson, vjelaeftirlitsmaður hefir sent Morgunblaðinu eftirfarandi frásögn af áfalli því, sem togarinn Hilmir fékk á sig á leið til Englands 24. október síðastliðinn. Hilmir hefur verið í Englandi síðan. Morgunblaðið skýrði frá þessu áfalli 29. okt. eftir skeyti sem borist hafði frá skipstjóra togarans, þar sem segir að einn maður, Guðni Sigurðsson, hafi drukknað, bátadekk hafi brotnað og bátadekk tekið út. Aðrar fregnir hafa ekki borist af hinu mikla áfalli fyrr en nú.
Þann 29. október kom b.v. "Hilmir" til South Shields á Englandi, sundurflakandi ofanþilja af áfalli sem skipið hafði fengið í Atlantshafinu á leið til Englands. Ég hef séð mörg skip koma í höfn undan ofvirðrum mismunandi útleikin, en ekkert áður líkt þessu. Mest allur hluti stýrishússins var horfinn, bátapallurinn með bátum og öllu tilheyrandi, loftventlar yfir ketilrúmi, og bræðsluskýli var allt bókstaflega þurrkað í burtu, siglutoppar brotnir, stög og reiði slitið niður. Ketil og vélareisn, eldhús, brú og hágluggi vjelarrúms var allt lagt saman eins og pappaaskja. Afturgálginn var annars vegar rifinn upp frá þilfarinu og honum þeytt inn í vélareisn bar sem hann lá kýttur saman, hinn afturgálginn kýttur hálfa leið niður á öldustokk.
Skjólborð og stoðir var ýmist lagt inn eða rifið upp og á 2ja þumlungs gildar járnstengur var brugðið hnútum eins og á snærispotta, og þilfarið á stóru svæði ýmist rifið upp eða kýtt niður. Ég hitti skipverja að máli strax og skipið kom í höfn, 19 vaska menn, flesta kornunga. Látlaust og rólega skýrðu þeir mér frá þessu áfalli, sem hjer segir, "Sunnudaginn 24. október vorum við staddir 205 sjómílur austur af Portlandi á leið til Englands. Vindur var norðaustan 9 og mikill sjór. Stýrðum við SA 3/4 A og fórum með hálfri ferð. Kl. 7 um kvöldið, er mikill hluti skipverja sat yfir borðum aftur í káetu, kom brotsjór upp með bakborðshlið skipsins við afturgálga og helti sjer yfir það með feikna afli og fleygði því svo hart á hliðina að stjórnborðshliðin í stýrishúsinu brotnaði inn, við að hendast ofan á hafflötinn. Fylltist stýrishúsið í einu vetfangi af sjó og sömuleiðis herbergi skipstjóra, en þakið af stýrishúsinu rifnaði af. Skipstjóri, sem staddur var framan til í stýrishúsinu, missti þegar meðvitundina við áfallið og er hann aftur raknaði við, var hann enn að veltast innan um sjóinn í húsinu, og hafði þá drukkið mikið af sjó, svo að nærri lá við drukknun. Guðni Sigurðsson var við stýrið. Skolaðist hann út í gegnum brotnu hliðina yfir járnþiljurnar og sást ekki meir. Hefir hann að líkindum strax mist með- vitundina eins og skipstjórinn. Þriðji maðurinn, Sigurður Sigurðsson var staddur bakborðsmegin í stýrishúsinu og sakaði hann ekki.


Málverk Valgarðs Klemenssonar skipverja á Hilmi sýnir brotsjóinn sem togarinn varð fyrir þegar hann var á leið til Englands í söluferð 24 október árið 1947.

Sjórinn sópaði í burtu öllu ofan af skipinu að aftan, fyllti káetuna og loftskeytaklefann, henti þar til borði, bekkjum, áhöldum og mönnum, svo að allt var í einni kös. Og svo var höggið mikið, að öll glóð og allar ristar í eldholum ketilsins hentist út, nema helmingur úr einu eldholinu; þar glóðu enn nokkrir eldsneistar, sem gerðu okkur mögulegt að viðhalda og auka aftur eimþrýsting ketilsins. Vjela og ketilrúm fylltust svo af sjó, að þar var staðið í mitti. Ljósin sloknuðu um allt skip, loftskeyti stöðvuðust, en kol og farmur kastaðist yfir í hljesíðuna. Skipið lá þannig í hálfa klukkustund, áður en það byrjaði að reisa sig aftur við nokkuð að ráði, og engum okkar kom til hugar þá, að við yrðum nokkru sinni til þess að flytja sagnir af þessu áfalli. Og þó heyrðist hvergi æðruorð frá nokkrum manni. Kaldur og rólegur gekk hver maður að sínu verki, eftir því sem því varð viðkomið, með það eitt fyrir augum, að standa á meðan að stætt væri, og hverfa þá yfir á aðra strönd, með fullvissuna um það að hafa ekki brugðist skyldum sínum". En einmitt þessi kalda, rólega skyldurækni, sem fáum er gefin til jafns við Íslenska sjómenn, varð til þess að bjarga hjer fólki og fleyi. "Þegar stýrishúsið brotnaði, slóst vjelsíminn þar til svo að hann flutti hringingu til vjelarrúms, en slitnaði þá í sömu andránni. Það var allt jafnt að hringingin heyrðist, skipið fór í kaf, vjelarrúm fylltist og ljósin slokknuðu.
Yfirvjelstjórinn, Ágúst Ingvarsson, var á verði og stöðvaði hann vjelina samstundis. En með því að hann fann, að skipið hjelt áfram að síga niður, setti hann vjelina aftur á fulla ferð, án þess að hafa um það fyrirskipun, til þess, ef mögulegt væri, að skipið gæti rifið sig upp aftur með ferðinni og þurkað af sjer sjóinn. Jafnsnemma hljóp maður sá, sem í stýrishúsinu var og ekki hafði slasast, að stýrinu til þess að snúa skipinu, ef mögulegt væri, upp að vindinum, og það er enginn vafi á því, að fyrir þessa skynsamlegu yfirvegun og tilþrif þessara tveggja manna, bjargaðist skipið.
Í kolsvarta myrkri, öslandi sjóinn í mitti, kappkostaði vjelarliðið sameiginlega án afláts að viðhalda eldi og eimi, svo skipið gæti látið að stjórn, koma á stað dælum og síðar, svo fljótt sem unt var, ljósum, á meðan að stýrimaðurinn braust í gegnum ölduflóðið frá káetu og upp í stýrishús, til þess að aðstoða við stjórnina skipstjórann ,sem enn lá þar meðvitundarlaus. Allan tímann, sem skipið lá svona, kom engin önnur bára yfir skipið. Það var eins og sjórinn væri orðinn sléttur, þrátt fyrir veðurhæðina". Er þetta skiljanlegt, þegar athugað er að sjórinn brýtur allar lýsis og olíutunnur á þilfari um leið og hann gengur yfir skipið, og ætti það að vera bending til manna, að nota bárufleyga í vondum veðrum, þó á hafskipum sé. Þegar veðrinu slotaði næsta dag, var fáninn dreginn í hálfa stöng, það var hinsta kveðja okkar til fjelagans unga, sem svo sviplega og sorglega var burtu kvaddur. Öll skipshöfnin drýpur höfði sem einn maður og hljóðnar í hálfa mínútu eða svo, og jeg skil, hinir íslensku farmenn eru allt jafnt, harðir sem stál og bljúgir sem börn.

Morgunblaðið. 25 nóvember 1937.
Frásögn Gísla Jónssonar.

04.10.2020 09:35

562. Hersir ÍS 490.

Mótorbáturinn Hersir ÍS 490 var smíðaður af Bárði G Tómassyni skipaverkfræðingi á Ísafirði árið 1930 fyrir Jón Ágúst Eiríksson skipstjóra og Örnólf Valdimarsson á Suðureyri við Súgandafjörð. Eik og fura.  11,66 brl. 32 ha. Ellwe vél. Seinna eignaðist Kristján, bróðir Jóns, hlut Örnólfs í bátnum. 1 apríl 1932 eignaðist Jón Ágúst bátinn einn. Ný vél (1943) 40 ha. Saffle vél. Seldur 25 nóvember 1948, Kristni J Jónssyni og Jóni K Jóhannssyni á Patreksfirði, hét þá Hersir BA 14. Kristinn eignaðist bátinn einn 27 júní 1960. Ný vél (1966) 66 ha. Kelvin vél. Báturinn var talinn ónýtur og tekinn af skipaskrá árið 1974.


Hersir ÍS 490 á siglingu á Súgandafirði á stríðsárunum.               (C) Haraldur Samsonarson.
Flettingar í dag: 1069
Gestir í dag: 409
Flettingar í gær: 952
Gestir í gær: 419
Samtals flettingar: 2388540
Samtals gestir: 621446
Tölur uppfærðar: 17.9.2021 20:07:15